Sinterklaas schiet er bij in dit keer. Het is me net effe te ver om helemaal door te rijden naar Myra (vlakbij Demre). Ik houd het maar bij Patara, zijn geboorteplaats. Dat betekent dat ik op de terugweg ben. Maar nog lang niet thuis. Ik zit nog te dubben over de manier waarop. Blijf ik de kust volgen of maak een uitstapje naar het binnenland, naar Pammukale? Op een dag als vandaag denk ik: in de buurt van het water blijven. In de zon is het nu al 40º. Het is dan ook weldaad om lekker in de schaduw, in de caravan dit verhaaltje te mogen schrijven. Een doorsnee dag volgens Turken; dit is nog maar het begin.
Bijna de hele week vlakbij het mooiste (volgens de Lonely planet) strand van Turkije gebivakkeerd. Een 18 km lang zandstrand, waarin in het midden de rivier de Xanthos uitmondt. Aan beide kanten heb mijn geluk beproefd. Kwam zo uit omdat ik de ene keer in Patara moest zijn en de volgende keer Latoon en Pydnai wilde bekijken. Hemelsbreed nog geen 500 van elkaar, maar een wereld van verschil. Aan de Patara kant kon je ‘s-avonds met ramen open zitten. Bij Latoon kon je dat maar beter laten. Zelfs met de horren dicht werd je opgegeten door piepkleine muggetjes. Dat was me al een keer eerder overkomen. Toen werd ik er letterlijk door overvallen. Dat was in de lagune bij Milete. Ben toen 3 kwartier bezig geweest al die rotbeesten uit te moorden. Met de ramen dicht, in de bloedhitte. Om nog even terug te komen op dat strand: het is misschien wel het mooiste met heuse duinen maar niet het schoonste. Geen azuur blauw water, eerder een modderbad net als bij ons aan zee. Voor Turken niet echt een probleem. Die vertonen zich niet aan de waterkant, die blijven lekker in de duinen in de bosjes zitten, op hun vlondertje.

Mijn weekprogramma bestond uit Kaunos, Patara, Xanthos, Pydnai en Letoon.
Van Dalyan/Kaunos had ik hoge verwachtingen. Die werden niet echt waar gemaakt. Een paar graven hoog in een bergwand. In de buurt ervan kon (mocht?) je niet komen. Wat al die toeristen doen op al die honderden paviljoenbootjes? Het is me ontgaan. Op de nabij gelegen antieke stad waren ze in ieder geval niet te vinden. Om er te kunnen komen, heb ik me laten overzetten in een roeibootje. Kaunos was een havenstad. Een meertje herinnert er aan. De zee ligt door aanslibbing kilometers verderop. Ik neem aan dat de waterhuishouding in vroeger dagen beter op orde was. Nu stond de agora blank.
Herodotus heeft alle plaatsen die ik aandoe, bezocht voor zijn onderzoek  naar de oorsprong van de 10 jaar lange oorlogen tussen de Grieken en de Perzen. Deze speelden zich af rond zijn geboorte in 485 BC. Hij hanteert een heel aparte verhaalstijl. Hij wekt de indruk geen eigen mening te verkondigen. Hij heeft het altijd van horen zeggen.

Over Patara weet ie te melden dat er een 8 verdiepingen hoge tempel heeft gestaan. Met een trap buitenom en bovenin een kamer met een bed en gouden tafel. Hier mochten alleen de aller maagdelijkste maagden van de stad de nacht doorbrengen. Om bezocht te kunnen worden door de goden… De volgende dag mochten ze dan de toekomst voorspellen op grond van hun belevenissen cq. dromen. Zijn enige toevoeging is dat ie dergelijke verhalen ook elders heeft mogen optekenen, bv. in Egypte en Sumerië. Een cultuurrelativist avant la lettre.
Patara is nu een klein dorpje, één groot hotel-pension-restaurant. Om aan dat lange strand te kunnen komen, moet je dwars door de opgegraven stad. Vandaar waarschijnlijk de voor Turkse begrippen lage entreeprijs, anderhalve euro. Voor langverblijvers is er een strippenkaart te koop. Als rechtgeaarde Nederlander ben ik natuurlijk niet langs die weg op het strand beland. Ik koos voor een wat verderaf gelegen, soort van een kiezelweg. Heel huids en zonder echt vast te komen zitten. Maar het was af en toe kantje boord. Patara was een van 23 stadstaten die met elkaar een federatie vormden en waaraan naar draagkracht werd bijgedragen. Ze speelde daarbinnen een administratieve rol, een soort Brussel van Europa. Ter herinnering hieraan heeft het Turkse parlement kosten nog moeite gespaard de oude vergaderzaal, het bouleuterion, te doen herrijzen. Om compleet beeld te krijgen, dien je je voor te stellen dat de theaterzaal een besloten ruimte was en overdekt met een pannendak. Het heeft niet mogen baten; ik geloof dat de zee van Marmora alleen maar breder wordt.
Naast het bouleuterion staat een groot openlucht theater. In de Romeinse tijd kwam in de plaats van de Griekse tragedie een ietwat ander vermaak in zwang. Dit vereiste enige bescherming van het publiek. Vandaar de extra lagen stenen boven op de eerste rij banken. De afbeelding op de steen uiterst links maakt duidelijk waarom.

Meerdere aquaducten brachten uit de omliggende bergen water naar de stad. Een is nog goed te volgen. Het maakt onderdeel uit van een lange afstands pad; kilometers lang loop je door de aangelegde, deels uitgehakte goot. Gebruikelijk is dat een aquaduct een heel geleidelijk afschot heeft. Dit voorkoming dat het water een te hoge snelheid kreeg en onhanteerbaar werd. Hier heeft men dat toch aangedurfd en op steile stukken een persleiding aangelegd. Om de haveningang te kunnen vinden, stond op het hoofd een vuurtoren. Voor mij was het ook even zoeken, maar de moeite waard.
Vernoemd naar de rivier of andersom ligt wat meer in het binnenland Xanthos. Veel van hetzelfde laken en pak. Een theater, een agora en een heilige weg. Mooi, maar echt interessant was een grote necropool, begraafplaats, net buiten de stadsmuren.

Merendeels rotsgraven. De pilaartombes met een sarcofaag boven op een al dan niet lage of hoge sokkel waren weer wat nieuws.
Letoon is vernoemd naar Leto, een oer-moerder-godin. Een van de vele bijslapen van Zeus. Hera had het er maar moeilijk mee. Hier zag je heel goed hoe de Grieken optimaal gebruik wisten te maken van natuurlijke omstandigheden. Bijna het hele theater is één bewerkte rotsmassa. Alleen de zijvleugels bestaan uit losse, op elkaar gestapelde steenblokken.

Tempels van Leto, Artemis en Apollo

Pydnai was geen stad maar puur een fort ter bescherming van Letoon en Xanthos vanuit zee.
Ik blijk niet alleen op de wereld te zijn; kwam nog een roze zusje van me tegen…