Van de week werd herdacht dat Allah Abraham behoedde voor filicide op zijn eerste zoon Ismaël. Wij christenen houden het op Isaak, in wezen de tweede zoon bij zijn als maar niet zwanger wordende vrouw Sarah (Ismaël was verwekt bij de bijzit Agar). Het is natuurlijk om het even, het gaat om de bereidheid van de goedgelovige een eigen kind te willen offeren, in wezen voor zijn eigen zielenheil, als onvoorwaardelijke trouw aan de onnoembare Almachtige. Arme Mohammed, je zal maar zo’n voorvader hebben… Ik had het helemaal niet in de gaten. Zag wel een schaap eenzaam weggevoerd worden op een platte wagen. Het lam Gods ten voeten uit. En even later een gefileerd karkas, hangende aan een boomtak. Nog steeds ging me geen lichtje branden totdat ik het hardop vertelde wat ik gezien had aan de zus van een vriendin, waar ik even op bezoek was. Ter gelegenheid van het Offerfeest heeft Erdogan gemeend heel Turkije een hele week vrijaf te geven ipv de traditionele ene dag. Dat kan hier zomaar, tot voor 2 weken geleden wist niemand dat dat in de pen zat. Voor de argeloze toerist geen zege te noemen. Dacht even een bezoekje te brengen aan Simena en Kekova. Kwam terecht in ware heksenketel van relaxende dagjesmensen en oververhitte auto’s. Totaal onverwacht want beide gehuchten liggen ver weg van de bewoonde wereld. Ze blijken een hot spot te zijn om redenen van hun schitterende omgeving. Aan wat ik wilde zien, ben totaal niet toe gekomen. Niet verder gekomen dan wat rondgepeddel tussen de eilandjes in een kajak. Daarvan helaas geen plaatjes, maar… ben inmiddels de trotse bezitter van een selfie stick. Dus wees voorbereid!

Patara, daar eindigde mijn vorige reis door Turkije in 2015. En is nu het vertrekpunt van een heel nieuw avontuur. Patara was een van de vele steden in Lycië. Niet zeg maar de hoofdstad, dat was het nabij gelegen Xanthos, maar wel van belang omdat er het gemeenschapshuis (bouleuterion) cq parlement van de Lycische Liga stond. Naar vernomen heeft deze staatsvorm met in grote mate zelfstandige steden onder een gemeenschappelijk koepel ten voorbeeld gestaan aan de grondwet van de Verenigde staten van Amerika. Er werd gestemd naar rato grootte van de deelnemende stad (3, 2 of 1 stem). Heeft de tand des tijds eeuwenlang doorstaan. En vele bezettingen door Perzen, Alexander de Grote en later nog Romeinen. Had er graag veel meer over te weten willen komen. Ware het niet dat het Museum of the Lycian civilizations in Demre al sinds 2 jaar stevig op slot zit, inclusief de aangrenzende opgraving van het havenkwartier van Andriake. Een regelrechte domper, wordt met geen woord over gerept op haar site. De ware aard van de heel markante graftombes, die je hier overal tegenkomt, en de halsbrekende rotsgraven zullen een mysterie blijven, ben ik bang.

Demre, beter bekend onder de naam Myra, is de geboortestad van Sinterklaas. Hij is er volgens de annalen ook begraven alhoewel Bari in Italië claimt zijn stoffelijke resten daar weggehaald te hebben. Waarom de goed heiligman jaarlijks uit Spanje komt, schijnt te stammen uit de tijd dat we de koning van Hispanje nog eerden. Hijzelve is er nimmer geweest. In Rusland wordt Sint Nicholas bijzonder vereerd. Het leek of de hele stad tweetalig was. De Russen worden node gemist. Hele winkelallees stonden er leeg en verlaten bij.

Verder had Demre niet zo veel te bieden. Een prachtig amfitheater, dat wel. En niet te vergeten een heel vroeg christelijk kerkje, bijna nog helemaal in de oude staat. Was totaal bedolven geraakt. Vanzelfsprekend niet meer te betreden, zo’n kwetsbaar kleinood.

Van boven gezien ziet Demre er absurd uit, wat huizenblokken in een oceaan van plastic kassen. Kassen die in dit zomerseizoen allemaal leeg staan. Is hier een winteractiviteit. Dus ook geen Syrische vluchteling te bekennen…

Sta al een paar nachten heerlijk koel in een bos bij Yavu. Lekker centraal tussen Demre en genoemde toeristenresorts. Scheelt een hoop gesleep met de loodzware caravan achter me aan. Vlakbij liggen de resten van de Lycische stad Kyaneai. Staat langs de grote weg aangegeven maar het is in de praktijk een hele operatie om er te geraken. Anderhalve km voor de site werd de weg zo slecht dat het zelfs voor de geëlektrificeerde mountainbike even te veel leek. Maar dat is de sport, om dan toch ter bestemder plekke te komen, geeft zo veel genoegen! Met als kers op de taart een rondje met de drone. En er was nog van alles te zien ook. Waaronder heel veel cisternes, de grootste zorg in vroegere tijden om niet droog te komen zitten.

Soms vraag ik me wel af hoe lang m’n gestel het uithoudt. Maar het gaat nog best heuvelop en af. De kilo’s vliegen d’r vanaf, dus dat scheelt. Moet wel even verder met een kies minder, kroon brak af. Lange-afstands-advies van de tandarts in Schiedam niets aan laten doen, pas als het pijnlijk wordt.

Het lijkt wel of de dagelijkse Turkse mens nooit rust heeft, de hele week van vroeg tot laat met iets bezig is. Alleen het komt nooit af, het is al weer verloren gegaan voordat het af is. Tegelijk overal serene rust. Vrouwen in een kring, bij elkaar wat te kletsen, families dicht opeen op hun erf zittende op de grond. Kennis mogen maken met wat gastvrijheid kan inhouden. Na een uitgebreid praatje met een Rotterdammer uit noord, die op familiebezoek was, kreeg ik wat later zomaar net geplukte amandelen aangeboden. Moet je met huid en haar eten. Niet lekker en niet vies.

Of onlangs een zak met sinaasappelen, tomaten, komkommers en pepers. Aangeboden door een jong stel dat zat te eten in een schaduwrijke bossage. Waarom, weet ik niet, we verstonden elkaar niet, teşekkür ederim, heel hartelijk bedankt.

Vanmorgen al vroeg een aantal vissers op het strand. Druk delibererend, tij wind wel gunstig? Het is ineens weer een stralende dag, was een een tijdje wat minder. Een paar visser vertrekken naar elders. Twee blijven. Ik zie ze al een paar dagen samen optrekken, stallen hun scooters in de schaduw van mijn caravan. Na 3 uur houden ze het voor gezien. De een zegt 2 vissen gevangen, zo groot. De ander meent 3. Vissen doen ze met een soort sleepnetten. Mannetje aan de kant geeft net, zijn maat trekt het de zee in, tot zo’n 30 meter en begint dan in een boog terug te lopen, ploegend door het water. Langzaam sluit het net. Om de vis bij de les te houden wordt met een stok stevig op het water geslagen…

Ben teruggekeerd op de plek waar ik 11 jaar geleden ook heb gestaan, vanwaaruit ik met het ‘bevrijde’ trekpaard, los van de caravan, druk in de rondte heb gereden. Naar Xanthos, zag er nu een beetje verwaarloosd uit, naar Letoon, nog steeds half ander water, naar een aquaduct en Pydna, een soort burcht. De kilometers lange, rechte weg, dwars door een soort moerasland is opnieuw aangelegd. Kon zowaar aan het strand heerlijk parkeren, zonder bang te zijn in het zand te verzinken. De al jaren leegstaande strandtent is opgeruimd. Jammer, want de watervoorziening deed het nog. Maar geen nood, aan het eind van de doodlopende weg, een paar 100 meter verderop, is nog een kraan, zomaar uit het niets. Nut en noodzaak van de nieuwe weg laat zich raden, leidt nergens heen. Overzomeren ging vroeger even goed. Het seizoen komt eraan, zag vrachtwagentjes platforms aandragen. In de natuur zit men niet graag op de kale grond. Slangen? Of ter bescherming tegen andersoortige bijtende beestjes. Bij mij jeukt het al overal. Maar ik lig dan gewoon plat op het zand. Niet te lang, dokter thuis meent verdachte plekjes te hebben waargenomen.

19 mei was het een nationale feestdag. Op die dag is in 1919 Atatürk, de stichter van het moderne Turkije, ergens aan de Zwarte zee geland en begonnen met de herovering van Anatolië, de meer oostelijke helft van het land, dat bezet was door Engelsen en Fransen. In 1915 had hij als officier van het Ottomaanse leger al naam gemaakt bij de vernietiging van de Engelse vloot onder leiding van de toenmalige minister van oorlog Churchill, die wel even dacht via de Dardanellen Istanboel te zullen veroveren. Op straat was er niets van de merken, wat gekleurde vlaggetjes. Schijnt ook meer een jeugdgebeuren te zijn, met sport en spel.

Wat stond er verder van de week nog op het programma? Minder dan vorige week. Even wat gas teruggenomen. Zelfs een dagje zomaar ergens op een fraai plekkie in de bergen gestopt en gebleven. Dit ondanks of misschien juist daardoor, het matige weer. Een paar keer zelfs ‘s-avonds de kachel aan gehad.

Raar maar waar, opgravingen blijven verrassend! Ik neem je mee naar Aphrodisias. Een stad als alle andere Grieks-Romeinse steden van voor en na het begin van de jaartelling. Een tempel, een klein of groot theater, een agora en wat patriciërswoningen. Maar nog nooit een soort tempelgebeuren, enorm van omvang, in opdracht van een puissant rijk iemand genaamd Sebasteion, opdragen aan keizer Tiberius die zijn welvarendheid waarschijnlijk heeft mogelijk gemaakt. Het is deels herbouwd. De originele beeldhouwwerken waren helaas niet te bewonderen, museum voor maanden gesloten. Even verderop een vijver van 170 bij 25 meter, vormde het middelpunt van de bijna niet meer zichtbare agora, zeg maar koopgoot. Dan de poort bestaande uit 4 zogenaamde tetrapylonen, Gaf toegang vanaf de straat naar het tempelcomplex van Aphrodite. Eigenlijk zou de hele stad als het ware herbouwd kunnen worden, zo te zien lagen alle onderdelen er nog. Tot slot het stadion, dit keer zo goed als intact, niet als steengroeve leeggeplunderd. Zitplaatsen kon je reserveren, of als beroepsgroep maar ook als particulier. Zoals vroeger bij ons voorin in de kerk met het gewone volk daarachter.

Er voor het eerst buiten de deur gegeten, menemen, eigenlijk een ontbijtgerecht.

Dat vroeger tijden niet regelvrij waren, gaf ik al aan wat betreft het waterbeheer. Hier blijkt dat prijsbeheersing van goederen de normaalste zaak van de wereld was, in steen gehouwen op tientallen plaquettes.

Kibyra sprong eruit vanwege een plaatje van een ronde fontein, een tholos nyphaeum. Kon een bruidsgezelschap de goeie kant opsturen om zich daar op de gevoelige plaat te laten vereeuwigen, nou ja. Het prachtige mozaïek met de kop van Medusa in het odeon mag evenmin onvermeld blijven.

En dan als klapstuk Patara, vlakbij waar ik nu aan het strand sta. Was er al eens geweest, ben er nu alleen naar toe gegaan vanwege de herbouwde vuurtoren. De fotoos spreken voor zich; die van toen en het eindresultaat dat er mag zijn.

Volstrekt misplaatst voor mijn gevoel, werd ook verder niet toegelicht, midden op de opgraving het langzaam aan het vergane, papyrus-rieten schip Ra II van Thor Heyerdahl waarmee hij in 1970 de Atlantische oceaan overstak. Hij wilde bewijzen dat de Egyptenaren de eigenlijke bouwers van de piramides in midden- en zuid-Amerika waren. Net zo’n luchtspiegeling als in 1947 met de Kon-Tiki vanuit zuid-Amerika naar de Polynesische eilanden in de Pacific.

Als herboren… Met veel moeite in Pamukkale een paar van die schilderachtige vijvertjes kunnen vinden die niet droog stonden of waar het uitdrukkelijk verboden was er een poot in te zetten. Ik heb een bad genomen. Je kan overal in aangelegde zwembaden met dat zuiverende water terecht. Maar dat vond ik maar niks. De plaatjes van vroeger stonden me nog helder voor de geest. Het katoenen kasteel was op het eerste gezicht nogal een afknapper. Het oogt van een afstand grijs en grauw.

Werd vanmorgen al in alle vroegte gewekt. Om klokslag 5 uur verscheen een horde aan trucks. Enorme plunjebalen werden leeggeschud en de inhoud wijd verspreid. Luid ronkende ventilatoren begonnen de zakken met lucht te vullen. Het mandje waarin straks een 20-tal waaghalzen het luchtruim zullen kiezen, ligt rustig op z’n kant het hele gebeuren te aanschouwen. Langzaam krijgen de hete luchtballonen vorm. En dan pas gaan de branders aan. Het gevaarte richt zich op, heel voorzichtig. Even stevig gas geven en weg zijn. Drie kwartier later ligt de vlakte waaraan ik met caravan aan de rand stond, er weer verlaten bij, als voorheen. Boven me bewegen de ballonnen eerst naar links, na wat gestijg naar rechts. Slim en opmerkelijk hoe dicht op elkaar luchtlagen zich diametraal bewegen. Ik hoop dat daarboven de krijtrotsen van Pamukkale er spannender uitzien… Niemand kunnen spreken omdat ze een paar vlaktes verderop weer landden. Zelf ben ik de laatste die zich in handen durft te geven aan zoiets fragiels, wat tentdoek,vele dunne lijntjes en een mandje van pitriet. Wat ze wél hebben mogen bewonderen zijn de ruïnes van de stad Hierapolis. Dat moet wonderschoon zijn geweest!

Twee kilometer voor de door de nazaten van Alexander de grote gestichte stad zelf ligt een uitgestrekte necropolis. Alle gaande en komende bezoekers aan de stad moesten er dwars doorheen. Een ware dodenstad op zich. Nu lijkt het meer op wat de apocalyps van de evangelist Johannes zo plastisch schildert, wanneer de doden weer tot leven worden gewekt uit hun graven. Alles ligt overhoop, deksels van kisten zijn afgeworpen, tombes staan open.

De god van de onderwereld Hades (grieks) of Pluto (romeinse equivalent) werd er op een heel speciale manier te vriend gehouden. In soort heiligdom troont hij vorstelijk gezeten met naast zich zijn driekoppige hond, die wel raad wist met zondaren. Bij gelegenheid, in aanwezigheid van honderden toeschouwers, werden onder zijn voeten offerdieren via het poortje het ondermaanse ingestuurd. Ze vonden daar een verstikkingsdood met giftige gassen die uit de rotsen opstijgen.

Een verfrissend bad was overigens welverdiend. Aan Hierapolis, waar ik zeker een hele dag doorbracht, gingen vooraf: Kyme, Sardis, Philadephia, Tripolis en Laodiceia.

Kyme is een verhaal apart. Elf jaar geleden heb ik geprobeerd het te bezoeken. Kwam in een havengebied met containeroverslag en raffinaderijen terecht. Toen na kilometers over totaal aan gort gereden wegen vroegtijdig de moed opgegeven. Nu wel doorgezet. Dit ondanks dat de weg er niet beter op geworden was en de schier oneindige file aan vrachtwagens. Zo’n beetje als mieren. Kyme was destijds al een havenstad. De site is een oase in het industriegebied. Er is niks opgegraven. Met wat goede wil zie je onder water stukken oude kade muur. Heerlijk de nacht doorgebracht, een beetje luidruchtig, dat spreekt voor zich.

In Sardis is het frigidarium (koude gedeelte badhuis) van een groot gymnasium (sportschool avant la lettre) in volle glorie herrezen. In een van de bijgebouwen is in de 6de eeuw een synagoge ondergebracht. Van de tempel van Artemis is weinig nog heel, wel een paar mooie details.

Philadelphia (broederliefde), nu Alaşehir, is een rijzende ster aan het archeologische firmament, misschien. Het trekt al jaarlijks menig reisgezelschap uit alle christelijke windstreken. Er staat, nou ja wat er van over is, een van de 7 kerken die de reeds genoemde evangelist aanhaalt in een vermanend schrijven. De groep op de foto was afkomstig uit Indonesië. Aan het blootleggen van een theatertje wordt druk gewerkt. Even verderop ligt totaal verloren een kaalgeplukt stadion, slechts grasbegroeide contouren in het landschap. Veel verder ben ik niet gekomen, kwam terecht in een uren durend noodweer, op de fiets, een beetje schuilend onder een overhangende boom.

Tripolis ligt eenzaam en verlaten in nowhere. Tussen alle brokstukken heeft een openbare WC een 2de leven gekregen. Aan het naastgelegen nymphaeum, een soort heiligdom ter ere van de waternimfen, wordt druk gewerkt.

In Laodiceia opnieuw een herbouwd nymphaeum. De oprichter Trajanus laat zich niet geheel onbetuigd. Water en waterbeheer was toen al een zaak van leven en dood. De omgang ermee kende uitgebreide reglementering, zie toelichting.

Tot zover mijn eerste indrukken, wordt vervolgd.

We schrijven 11 mei 2026, naamdag eerste ijsheilige St. Mamertus. Meer dan een maand later dan gepland. Ben ondanks Trump, een wortelkanaalbehandeling en nog zo wat van dat klein ongemak in Turkije aanbeland. In 5 dagen – voor mijn gevoel – hiernaartoe geracet via Duitsland, Oostenrijk, Hongarije, Servië en Bulgarije. Of de duvel me achterna zat. Kwam door allerlei zotte tol-regelingen. In D koop je vooraf via internet een traject van grens naar grens. In O heb je een kastje nodig en komt de rekening achteraf. H ook weer een traject maar dan binnen 300 minuten te besteden… Gelukkig in S gewoon ouderwetse tolpoortjes. B idem H maar dan in 24 uur. Ga d’r maar aan staan.

En dat allemaal omdat mijn verhuiswagencombinatie sinds kort wordt aangemerkt als vrachtwagen en kilometerbeprijzing de norm is geworden. Kan voordelig voor me uitpakken, ware het niet dat er voor een particulier geen Europa-wijd tolkastje is te bemachtigen. Had al gezegd, dat dit mijn laatste, grote reis gaat worden. Op deze manier hoeft het niet meer voor me.

Door al dat gejakker over s’heren wegen ben ik in Turkije helemaal in de fout geschoten. Ook hier weer tol, helaas vergeten aan te melden. Denk dat ik de rekening bij vertrek gepresenteerd krijg. Alles leek bij entree voorspoedig te verlopen. Mensen – in tegenstelling tot 11 jaar geleden – aardig, spraken zelfs 2 woorden Engels, redelijke vlotte afhandeling formaliteiten. Nog even door de scan, een gigantisch, rijdend röntgenapparaat. Deed het niet… Terug naar een aan de uitgaande kant, onder begeleiding. Achternaarvoren een donkere loods in. Honderden wachtende vrachtwagens even geduld graag; namen het gelukkig nogal vrolijk op. Zetten muziek aan en maakten een dansje. Roemenen dacht ik. Dwars tegen alle verkeer in weer terug naar af, nog een stempeltje of wat en daar ging ik. Ja, dus zonder verder na te denken…

Op naar Edirne voor een overnachting. Eens een belangrijke stad in het Ottomaanse rijk vol oude moskeeën en badhuizen. Heftig strijdtoneel geweest van dan weer met Russen of Bulgaren en tot slot zelfs Grieken. In 1923 werd het pleit beslecht, Edirne definitief Turks. Dat verdient toch wel dit monsterachtige beeldpartijtje…?

Vandaag de tolvignetten voor auto + caravan geregeld. Tenminste, dat hoop ik. Ben zeker in een verkeerde categorie, een te hoge, ingedeeld. De mevrouw in het postkantoor, waar de vignetten worden uitgegeven, wist het ook allemaal niet. De chef ook niet, dus maar wat aan de veilige kant gekozen. € 200 vooruit gestort, hopelijk haal ik daarmee het keerpunt van de reis, zo tegen de Syrische grens aan. Was nog even een dingetje dat bedrag in briefjes van 100 en 200 lira uit de bankautomaat te krijgen. Op het postkantoor kon nl niet gepind worden. De PTT-automaat voor de deur had het niet zo voorzien op mijn bankpas. Slikte hem in en gaf hem niet meer terug. Oh, geen probleem voornoemde chef had de sleutel van de cashmachine. Ergens anders lukte het wel; stond wel vreemd te kijken, er werd niet minder dan 10% provisie in rekening gebracht. Allemaal aanvangsperikelen zullen we maar denken.

Allemachtig, nog een paar maanden en ik ben taggetig…! Tijd voor mijn laatste, grote reis? Zit nog een beetje te dubben. Zo dicht bij de Iran. En zoveel ongewisheid vanwege het geweld vanuit Israël en de VS. Maar ja, hoe liggen de kaarten volgend jaar erbij. Denk dat ik het maar op waag, Ik vertrek na Pasen voor zeker 3 maanden.

Hieronder een link naar mijn reisdoelen in Turkije. Na openen link verschijnt als het goed is een kaart in je browser. De kaart is interactief. Dwz door op een bolletje, driehoekje of sterretje te klikken popupt wat info over desbetreffende lokatie. Driehoekjes en sterretjes zijn voor mij leidend; de bolletjes zijn bijvangst. 10 jaar geleden bezocht ik de oostkust tot aan Patara. Dat wordt nu mijn vertrekpunt, verder langs de zuidkust en daarna via het binnenland weer terug.

7 april 2026: Hopelijk komt van uitstel geen afstel… Even mijn reisplannen in de ijskast gezet. Het is wat ongewis richting oosten. Even afwachten wat de grote destructor nog meer in petto heeft. Tja, het is niet anders. En ik had nog zulke prachtige plannen, zoals een bezoek aan Göbeklitepe (https://gobekli-tepe.com/) (https://en.wikipedia.org/wiki/Ta%C5%9F_Tepeler)