Ik ben er bijna! 5147 kilometer voor afgelegd, nog 21 te gaan. Binnen is het 35,3º C, buiten heerst ‘Een magistrale stralende zon’ (Johnny van Doorn, the Selfkicker, 1966). Volgende week mijn niet te vermijden indrukken!

Had me nog zo voorgenomen wat meer vaart te gaan maken. Is me één dag gelukt, 176 km en heel veel straal voorbij gereden. Wilde me aan het eind van de middag daarvoor belonen met nog een aardigheidje. Kon net. Wat te denken van de grot waarin Sinte (Aya) Thecla zich verschool om te ontkomen aan vervolging. Een bekeerlinge van Paulus die in deze streken veel zendingswerk heeft verricht om het christendom op de kaart te zetten. De plek is lange tijd een bedevaartsoord geweest. Op de kerkelijke kalender van zowel de orthodoxie als bij de rooms katholieken staat ze nog steeds vermeld, eind september. Gedenk haar.

Even verderop 4 prachtige romeinse mausolea. De enige restanten van een stadje waar niets van is terug te vinden. Verdwenen onder het nabij gelegen dorp? Niet te versmaden. Dan ben je eigenlijk al verkocht. Want op 3 km afstand ligt een niet door mij gepinpointe kalesi. Te dichtbij om te laten schieten. Kan morgen vroeg best nog even. ‘s-Avonds gekeken wat het was. Bleek het verkeerd op de kaart te staan. En was het helemaal geen kasteel zoals we ons dat voorstellen uit de middeleeuwen. Maar een versterkt dorp, vermoedelijk gesticht toen Alexander de Grote zich een weg baande de kant op van het tweestromenland tussen de Eufraat en Tigris. Ik heb de omissie gemeld aan Organic maps. Een kaarten-app gebaseerd op Open Street Map. Gebruik deze app bij voorkeur als routeplanner. Alle kaarten voor onderweg had ik thuis gedownload. Heel redelijk alternatief voor Google maps. scheelt enorm veel dataverbruik.

Meydan Kalesi bereiken was even een klim maar niet uitzonderlijk. Al snel stuitte ik op stukken stadsmuur met bastions. Boven gekomen, wat een uitzicht over enorme valleien. Het stadje ligt op een soort klif, wig met 2 steile kanten. De glooiende helling, zeg maar haar zwakke onderbuik, werd afgesloten met een stevige verdedigingsmuur. Goed te zien op de luchtfoto vanuit de drone. Rondlopend over het terrein merkte ik dat ik me eigenlijk over een heel dunne rotsschil bewoog. Overal zijn metersdiepe holtes uit de rotsen gehouwen. Via een gat hakten ze die cisternen uit en plaatsten op dat gat ter afsluiting een soort putsteen.

Was met gevolg toch iets verder van de grote weg afgedwaald. Ach dan maakt niet meer uit. Hup, een zinkgat met erbij waarschijnlijk iets van een heiligdom. Zo’n grondverzakking met een doorsnee van meer dan 100 meter roept heel snel associaties op met een poort naar de onderwereld.

In Kanytelleis een tweede zinkgat bezocht. Die was duidelijk door een christelijke tak geconfisqueerd.

De drone heeft die dag overuren gedraaid. Want zonder dat vliegmachine had ik me niet echt een voorstelling kunnen maken van een romeinse villa rustica (herenboerderij). Tenminste wat betreft de omvang ervan. Weet nu nog niet hoe het complex in elkaar heeft gestoken.

Op de valreep snel naar het mozaïek museum in Narlikuyu. Omvatte niet meer en niet minder dan één mozaïek, de vloer van een piepklein badhuisje. Wel heel mooi, afgebeeld zijn de 3 gratiën, een zeer gewild thema in de oudheid. Ze verbeelden pracht, lieflijkheid en opgewektheid. Wat verwacht de man nog meer van de vrouw… Het kleinood werd bewaakt door 2 man, na betaling van de entree liep een met mee om de deur van het slot te doen.

Al met al flink wat gedaan en gezien die dag. En het belangrijkste moest nog komen. Een rotsrelief. Iets unieks, nauwelijks toegepast in de romeinse traditie. Een must-see. Het was ondertussen al een uur of half 8. Het infobord wekte niet echt veel vertrouwen. De zon neigde ter kimme. Naar beneden gescharreld, keuze uit meerdere paden. De meest vanzelfsprekende bracht me bij spannende grotten. Indrukwekkend, maar had bij de tegenover liggende bergwand moeten uitkomen. Terug, ander pad, nog steiler naar beneden. Eindigde nergens, heb het toen opgegeven. Voor die avond.

Was met de fiets er naartoe gereden. De auto stond voor de nacht gesteld op een terreintje met wat uiterst simpele bouwsels. Dacht eerst ik aan onderkomens van seizoenarbeiders. Die Turken toch… Nog iets beter om me heen gekeken, leek het me eerder een winteronderkomen met stallen van een geitenherder. Dat verklaart misschien ook waarom ik die nacht helemaal lek gestoken ben door piepkleine muggetjes. Zo klein dat ze door de mazen van de horren heen kropen. Heeft me ertoe gezet de volgende dag eindelijk eens de klamboe in mijn bedstee te installeren. Ligt al jaren in een kastje. Nooit de noodzaak echt gevoeld, deed gewoon alle deuren, ramen en luiken dicht. Maar dat gaat hier niet met die allesomvattende hitte. Je moet elk zuchtje wind pakken, anders steek je de dievenmoord. Ik kan jullie meedelen, een doorslaand succes! Heb de volgende dag nog poging gewaagd om het reliëf te bereiken. Was beter voorbereid, had op een site gelezen dat er een route staat aangegeven met rode, nou ja dat waren ze, pijlen. Die leidde me naar een vele meters lang touw, als houvast om een afdaling in te zetten, kaarsrecht naar beneden, met daaronder een nog veel diepere afgrond. Ik heb het niet aangedurfd, mietje…

Donderdag opnieuw wat kilometers weten te maken. Een stop in Adana voor het archeologisch museum. Aardige voorbereiding op wat me nog te wachten staat, namelijk de Hittieten. Prachtig beeld van hun oppergod, pendant van Zeus. Mooi, sierlijk vaatwerk. Stonden daarnaast een paar beelden uit de zgn. archaïsche periode van de Griekse cultuur, een voorloper op de levensechte beelden. Door je oogharen kan je de Egyptische roots zien. Niet voor niets moest Herodotus, geschiedschrijver ± 500 BC, constateren op zijn rondreis door het Middellandse zee-gebied toen hij in Egypte aan belandde, niks Grieks in Griekenland alles afgekeken.

Vrijdag besteed aan huishoudelijke werkzaamheden. De koelkast moest bv. duidelijk eens ontdooid worden. Een paar lange broeken stonden stijf van zweet en stof. Een gratis plek met alle ingrediënten water wc bij de hand nooit voorbij laten gaan.

Zaterdag eindelijk dan die beloofde kilometers. 320 maar liefst. Opnieuw maar één tussenstop, het mozaïek museum in Gaziantep. Volgens eigen zeggen het mooiste ter wereld. Had verwacht er nog met de dramatische gevolgen van de aardbeving uit 2023 te worden geconfronteerd. Niets daarvan. Het epicentrum lag inderdaad veel zuidelijker. Maar dan toch. Een woestenij aan torenflats, vond het aan de buitenkant nogal vervreemdend. Alhoewel, me bekruipt me steeds meer het gevoel: hoe oostelijker ik kom des te westerser Turkije oogt. De bebouwing, hoe de mensen gekleed gaan.

Blijde verrassing gisteren, op mijn rustdag. Zo maar ergens langs de kustroute, maar met uitzicht. Moest even herstellen. Had mijn voeten en knieën opgehaald in zee. Werd omver geknikkerd door een breker zonder vaste voet aan de grond. Totaal verrast dat na een paar meter zand je ineens midden tussen grote rotsblokken terecht kwam. Zag later pas hoe je dat aanpakt. Geschoeid snel de horde nemen en zo snel mogelijk gaan zwemmen. Ben benieuwd of het typisch iets is voor Alanya en omgeving; had het nog eerder meegemaakt. Wilde ook even de tijd nemen om na te denken over hoe verder. Merkte dat ik de afstand naar Göbeklitepe totaal verkeerd heb ingeschat; dacht nog een paar honderd kilometer maar dat zijn er bijna 700! En dat in combinatie met de als maar toenemende temperaturen overdag. Ben er nog niet helemaal uit. Dat ik vaart moet gaan maken is zeker, niet meer stilstaan bij elke opgedolven steen. De verrassing was overigens een vondst onderin de koelbox, 3 pakjes spicy guacamole en 1 mascarpone chili. Lekkere dingen die ze hier niet hebben. Al rondgekeken naar mogelijke alternatieven maar die zijn er niet zo direct. Dus ik houd me aanbevolen voor goeie tips. Wat ik duidelijk nog niet onder de knie heb is hoe om te gaan met de verzengende zon in combinatie met het bezoek aan een antik kenti. Het totaal gebrek aan maar een zuchtje wind is de grote boosdoener. Alles aandoen na 5 uur ‘s middag? Probeer het wel. Maar lukt natuurlijk niet altijd. Overdag naar het strand, geen optie, ben al bruin genoeg. Een museumpje pikken, zou leuk zijn maar die zijn er nauwelijks of dicht. Zit van de weeromstuit regelmatig binnen in m’n broedstoof een boekie te lezen. Ventilator erbij, valt te doen.

Dat gold gelukkig in mindere mate voor Kremna. Een stad totaal in puin. Laten de luchtfoto’s voor zich spreken. Dat maakte het bezoek niet minder leuk. Je probeert toch enige structuur te ontdekken. Maar dan verscholen een stuk waar elke zomer aan gewerkt wordt door archeologen. Stukje bij beetje komt de hoofdstraat dwars over het terrein bloot te liggen. Links een opgang naar een tempel daarachter. In het midden de wat ze hier mooi kunnen noemen de colonnadestraat. Met rechts aanpalende winkeltjes. Bij vertrek stuitte ik op de bewaker van al dit schoons. Liep bij toegangshek wat zoekend rond; er zouden daar rotsgraven moeten zijn. Hij sprak me bestraffend toe omdat ik met de drone had rondgevlogen. Nodigde me vervolgens uit op de thee en leidde me naar wat ik niet kon vinden. Tja, zo gaat dat dan. Was net voor de bui binnen, heeft de hele middag gedonderd en gebliksemd. Prima weer om een stukkie bij te schrijven.

De dag erop had weer goud in de mond, herinnerde zich niets van de dag ervoor. Onderweg naar Ariassos Suzus Han, een karavanserai kort bezocht. Deur stevig op slot. Jammer, opiumdak deed van alles veronderstellen. Ariassos had wat van Kremna. Wonderbaarlijk genoeg stond de decoratieve stadspoort uit de romeinse tijd fier overeind. Van wat er allemaal zou moeten zijn, heb ik heel weinig kunnen vinden. Er waren geen ingesleten paden van eerdere bezoekers, het was puur klimmen en klauteren. Zelfs de drone kon er geen chocola van maken. Uitgezonderd de necropool.

s-Nachts in de duinen bij Kumköy gestaan. Mooi plekje, een beetje luidruchtig, tot heel laat aan en af gerij van vissers. Het strand heb ik gemeden, wat een teringzooi. Overal achtergelaten restanten van een gezellig samenzijn. Heb dat al heel veel meegemaakt. Mensen gaan zitten picknicken en laten de boel de boel. Wat een schril contrast met een resort even verderop. Het Rode plein in Moskou in het klein.

Vanuit Kumköy zonder aanhang naar Perge aan het eind van de middag. Ik raad iedereen aan luchtfoto’s van deze grieks/romeinse stad op internet te bekijken. Voeg er een bij die ik in de gauwigheid tegen kwam, dekt niet alles wat er overeind is gezet.

De stad was zo te zien geobsedeerd door water. Kwam meerdere fonteinen/nymfea tegen. In het midden van de hoofdstraat een lange waterpartij met bruggetjes ter hoogte van de zijstraten.

Het theater was in onderhoud. Het van oorsprong Griekse stadion is in de Romeinse tijd gereduceerd tot een klein amfitheater aan kopse kant. Zagen geen brood in hardloopwedstrijden e.d.

Hoe al die hoeveelheid water naar de stad gebracht werd is i.t.t. Perge nog heel goed te zien bij Aspendos. Het aquaduct ziet er nogal wonderlijk uit. Aan de noord- en zuidkant staan restanten die ver uitsteken boven de rest. Dat hoort zo, het is niet zo dat op de lagere delen stukken ontbreken. Het water stroomde dan ook niet door een bak, zoals bij de Pont du Gard in Frankrijk, maar door leiding van 30 cm doorsnee. Vraag me niet hoe maar middels die hogere delen werd de druk in de leiding geregeld opdat er voldoende doorstroming was. Aspendos is meest beroemd vanwege het theater dat er nog als nieuw bij staat. Dagelijks wordt er de dans- en lichtshow Antalya Fire of Anatlia ten tonele gevoerd. Trekt busladingen toeristen.

Mij boeide meer de werkzaamheden aan de weg naar de bovenstad, de akropolis. Van het poortje staken op oudere foto’s alleen de bovenste stenen boven de grond uit. Na het verwijderen van 3 meter aarde kwam de hele straat met riolering en al tevoorschijn.

Tot slot Syedra. Een stadje dat tegen een bergwand is aangebouwd. Olijfolie heeft er een grote rol gespeeld gelet op het aantal persen die er gevonden zijn. Nu is er in de omgeving geen olijfboom meer te bekennen, alleen maar plantages met pisangbomen.

Iets voor half zes vanmorgen, extra lang bandje opgezet om op te roepen voor het gebed bij zonsopkomst. Ja, dat krijg je als je zo dicht op de bewoonde wereld neerstrijkt. Kwam gisteren redelijk op tijd in Hacibağ aan. Een dorp van iets van 100 woningen. Waar de gewone weg ophoudt en overgaat in een ruim 3 km lange gravelroad naar de resten van de stad Kremna, was veel groter en omvangrijker dan het dorp nu. Trok volop bekijks, maar niemand kwam echt dichtbij. Behalve dan 2 jonge meiden. Wat met elkaar gekletst over de telefoon. Waar kom je vandaan? Reis je alleen, waar is je vrouw? Was bezig dit verhaaltje voor te bereiden. Selectie maken uit de talloze foto’s die ik afgelopen week weer voor het nageslacht heb vastgelegd… Het meeste werk is ze vervolgens recht te zetten en de toelichtende bordjes vierkant te maken. Uit allerlei hoeken maak je daar schots en scheef plaatjes van en met een programmaatje kan je die fatsoeneren.

Heb sinterklaas achter me gelaten en richting Antalya gereden om van daaruit een uitstapje te maken meet landinwaarts. Via een soort vallei, al sinds mensenheugenis een aantrekkelijk gebied om je in te vestigen en doorheen te trekken met karavanen in de vroege middeleeuwen. Ben al weer op de terugweg, het verste punt was Burdur, om de reis te vervolgen oostwaarts langs de kust. Nog 500 km te gaan tot Göblekitepe! Maar met héél veel geplande tussenstops.

De eerste halteplaats heette Finike, sinaasappelstad. Een stuk of veertig te koop in een netje voor 2 en halve euro. Vond een schitterend nachtleger helemaal boven de stad. Een plek waar dagjesmensen neerstrijken met name in het weekend maar ook doordeweeks om gezellig even wat te eten en te drinken met elkaar. Die plekken zijn er legio. Voor mij ideaal omdat er altijd water is en WC. Bracht in Finike ook nog een hele dag door aan het strand. Even een paar keer in zee geweest maar dat was het dan. De rest van de tijd druk in de weer geweest met koken. Zag ineens ergens prei liggen. Al aan het uitlopen, maar ja. Groente e.d. is hier een schaars goed. Dus snel maar iets van maken. Was er nergens vlees te koop. Alleen een kiloknaller kip. Resultaat 12 dagen nasi, van 2 verschillende merken, vervaldatum 2019, geen centje pijn. De ene soort smaakt echter dan de andere, weet niet meer welke.

Vanuit Finike een bezoek gebracht aan Arykanda, Rhodiapolis en Limyra. Allemaal verromeinste steden, Grieks van opzet met daaronder een Lycische verleden. Waarschijnlijk al bewoond in de steentijd.

Arykanda geeft een fantastisch beeld van hoe de binnenstad is opgebouwd. Zonder mijn onafscheidelijke drone zou ik je daar geen deelgenoot van hebben kunnen maken. Kon er vrijuit mee aan de slag, er was geen enkele bewaking. Schijnt dat je in Turkije overal mag vliegen met een drone maar niet boven opgravingen.

Van Rhodiapolis wilde men een ware trekpleister maken, dat weet ik zeker. Er is flink aan gesleuteld. Mooie, luxe entree om bezoekers te ontvangen. Op slot, helemaal leeg, gek genoeg kon je er wel naar de WC, die zo te zien dagelijks werd schoongemaakt. Bleef zitten met de vraag wat er allemaal op de buitenmuur van het mausoleum stond. Volgens mij geen verhaal maar namen. Heel veel namen. Ingeschreven burgers? Die zich naar goed, oud Grieks gebruik op tempelmuren lieten bijschrijven.

Voor Limyra moest in tegenstelling tot de vorige 2 in de buidel worden getast. Niet veel maar toch. Want er viel eigenlijk niks te bekijken. Een platform waar dwars overheen in latere tijden een stadsmuur is neergezet. Hoe archeologen daaruit kunnen opmaken wat daar gestaan heeft, laat zich raden. Blijkens een omgevallen infobord een eerbetoon aan een Ptolomese vorst of vervanger daarvan. Ptolomees, hoe zo? Zo’n 300 Bc is Alexander de Grote met zijn heerscharen van 40.000 man begonnen aan zijn veroveringstocht die startte in Macedonië en eindigde bij de Indus. Hij heeft van dat enorme rijk niet of nauwelijks kunnen genieten. Op 33-jarige leeftijd legde hij het loodje in Babylon. Zijn legeraanvoerders verdeelden de nalatenschap. Een daarvan was Ptolomeus. In Egypte vormden de nazaten een hele dynastie die eindigde met Cleopatra.

Toch even aandacht voor het theater, is vrijstaand, redelijk uniek hier tot nu toe, meeste zijn grotendeels uit een rotshelling gehakt. Dat bood de mogelijkheid op meer manieren dan alleen van onderaf opzij of helemaal van boven binnen te komen. Maar ook van achteren via trappen naar de vomitoria (vomeren was toch iets met overgeven?) een verbindingsgang onder de zitplaatsen met meerdere doorgangen naar de zitplaatsen. Waarom ik zo uitweid zijn een paar rotsblokken met een rond gat erin. Wist dat ze bestonden. Daarin stonden dikke, lange palen/masten waaraan de zonwering hing. Je dacht toch niet dat het publiek zonder beschutting daar naar een voorstelling ging zitten kijken…

Over Antalya kan ik kort zijn. Museum al jaren gesloten. Voor de 3de keer op rij dus m’n neus gestoten. Stond er in de uiterwaarden van de Boga rivier. Samen met 2 grote autobussen die 2 mannen aan het verbouwen waren tot hun nieuwe (mobiele) thuis. Let even op het dakterras bij de linkse.

Vergeet ik bijna even stil te staan bij Phaselis, gelegen tussen Finike en Antalya. Een voormalige havenstad met meerdere, natuurlijke havenkommen. Daartussen ligt een antieke verbindingsweg. Ideaal voor badgasten om van het ene strandje naar het andere te lopen.

Vanuit Antalya het binnenland in. Het eerste wat ik tegen kwam was karvanserai Evdir Han. Een beetje en ruïne, maar dat is mijn specialiteit. Indrukwekkend binnenkomen. Stamt uit 1200 bij het opkomen van de islam in deze streek.

Zelfde dag nog Termessos bedwongen. Vanaf het betaalhokje 9 km met de auto de bergen in en dan nog anderhalve kilometer naar boven lopen, eigenlijk klimmen bij afwezigheid fatsoenlijk pad. Was versleten. Gelukkig was het een redelijk bewolkte dag. Maar de restanten van het theater mochten er zijn, het leek wel tussen de bergen er om heen in de lucht te zweven. Op een alternatieve route terug vergezeld door 2 jonge jongens, een Gentenaar en een Rotterdammer. Stonden versteld wat ik allemaal te vertellen had. Zagen dingen waar ze geen weet van hadden. Waren redelijk op de bonnefooi in Termessos terecht gekomen. Tip van het sociale hostell waar ze een weekje verbleven. Hebben me wel een eenzame martelgang naar beneden doen besparen, waarvoor dank.

De nacht doorgebracht bij karavanserai Kirgöz Han. Tegenwoordig een feestzaal voor bruiloften en partijen.

In Burdur was gelukkig het museum wel open. Belichte het uitstapje van de dag erop naar Sagalassos. Er stonden een paar beelden uit het romeinse nymphaeum. Een plaatje van een ruïne. Jammer dat er iets is mis gegaan met de fotoos. Stond er al om half 9 voor de deur. Ging er om half 2 weer weg. Mooi nog even tijd voor nog een karavanserai, Incir Han.

Van de week werd herdacht dat Allah Abraham behoedde voor filicide op zijn eerste zoon Ismaël. Wij christenen houden het op Isaak, in wezen de tweede zoon bij zijn als maar niet zwanger wordende vrouw Sarah (Ismaël was verwekt bij de bijzit Agar). Het is natuurlijk om het even, het gaat om de bereidheid van de goedgelovige een eigen kind te willen offeren, in wezen voor zijn eigen zielenheil, als onvoorwaardelijke trouw aan de onnoembare Almachtige. Arme Mohammed, je zal maar zo’n voorvader hebben… Ik had het helemaal niet in de gaten. Zag wel een schaap eenzaam weggevoerd worden op een platte wagen. Het lam Gods ten voeten uit. En even later een gefileerd karkas, hangende aan een boomtak. Nog steeds ging me geen lichtje branden totdat ik het hardop vertelde wat ik gezien had aan de zus van een vriendin, waar ik even op bezoek was. Ter gelegenheid van het Offerfeest heeft Erdogan gemeend heel Turkije een hele week vrijaf te geven ipv de traditionele ene dag. Dat kan hier zomaar, tot voor 2 weken geleden wist niemand dat dat in de pen zat. Voor de argeloze toerist geen zege te noemen. Dacht even een bezoekje te brengen aan Simena en Kekova. Kwam terecht in ware heksenketel van relaxende dagjesmensen en oververhitte auto’s. Totaal onverwacht want beide gehuchten liggen ver weg van de bewoonde wereld. Ze blijken een hot spot te zijn om redenen van hun schitterende omgeving. Aan wat ik wilde zien, ben totaal niet toe gekomen. Niet verder gekomen dan wat rondgepeddel tussen de eilandjes in een kajak. Daarvan helaas geen plaatjes, maar… ben inmiddels de trotse bezitter van een selfie stick. Dus wees voorbereid!

Patara, daar eindigde mijn vorige reis door Turkije in 2015. En is nu het vertrekpunt van een heel nieuw avontuur. Patara was een van de vele steden in Lycië. Niet zeg maar de hoofdstad, dat was het nabij gelegen Xanthos, maar wel van belang omdat er het gemeenschapshuis (bouleuterion) cq parlement van de Lycische Liga stond. Naar vernomen heeft deze staatsvorm met in grote mate zelfstandige steden onder een gemeenschappelijk koepel ten voorbeeld gestaan aan de grondwet van de Verenigde staten van Amerika. Er werd gestemd naar rato grootte van de deelnemende stad (3, 2 of 1 stem). Heeft de tand des tijds eeuwenlang doorstaan. En vele bezettingen door Perzen, Alexander de Grote en later nog Romeinen. Had er graag veel meer over te weten willen komen. Ware het niet dat het Museum of the Lycian civilizations in Demre al sinds 2 jaar stevig op slot zit, inclusief de aangrenzende opgraving van het havenkwartier van Andriake. Een regelrechte domper, wordt met geen woord over gerept op haar site. De ware aard van de heel markante graftombes, die je hier overal tegenkomt, en de halsbrekende rotsgraven zullen een mysterie blijven, ben ik bang.

Demre, beter bekend onder de naam Myra, is de geboortestad van Sinterklaas. Hij is er volgens de annalen ook begraven alhoewel Bari in Italië claimt zijn stoffelijke resten daar weggehaald te hebben. Waarom de goed heiligman jaarlijks uit Spanje komt, schijnt te stammen uit de tijd dat we de koning van Hispanje nog eerden. Hijzelve is er nimmer geweest. In Rusland wordt Sint Nicholas bijzonder vereerd. Het leek of de hele stad tweetalig was. De Russen worden node gemist. Hele winkelallees stonden er leeg en verlaten bij.

Verder had Demre niet zo veel te bieden. Een prachtig theater, dat wel. En niet te vergeten een heel vroeg christelijk kerkje, bijna nog helemaal in de oude staat. Was totaal bedolven geraakt. Vanzelfsprekend niet meer te betreden, zo’n kwetsbaar kleinood.

Van boven gezien ziet Demre er absurd uit, wat huizenblokken in een oceaan van plastic kassen. Kassen die in dit zomerseizoen allemaal leeg staan. Is hier een winteractiviteit. Dus ook geen Syrische vluchteling te bekennen…

Sta al een paar nachten heerlijk koel in een bos bij Yavu. Lekker centraal tussen Demre en genoemde toeristenresorts. Scheelt een hoop gesleep met de loodzware caravan achter me aan. Vlakbij liggen de resten van de Lycische stad Kyaneai. Staat langs de grote weg aangegeven maar het is in de praktijk een hele operatie om er te geraken. Anderhalve km voor de site werd de weg zo slecht dat het zelfs voor de geëlektrificeerde mountainbike even te veel leek. Maar dat is de sport, om dan toch ter bestemder plekke te komen, geeft zo veel genoegen! Met als kers op de taart een rondje met de drone. En er was nog van alles te zien ook. Waaronder heel veel cisternes, de grootste zorg in vroegere tijden om niet droog te komen zitten.

Soms vraag ik me wel af hoe lang m’n gestel het uithoudt. Maar het gaat nog best heuvelop en af. De kilo’s vliegen d’r vanaf, dus dat scheelt. Moet wel even verder met een kies minder, kroon brak af. Lange-afstands-advies van de tandarts in Schiedam niets aan laten doen, pas als het pijnlijk wordt.

Het lijkt wel of de dagelijkse Turkse mens nooit rust heeft, de hele week van vroeg tot laat met iets bezig is. Alleen het komt nooit af, het is al weer verloren gegaan voordat het af is. Tegelijk overal serene rust. Vrouwen in een kring, bij elkaar wat te kletsen, families dicht opeen op hun erf zittende op de grond. Kennis mogen maken met wat gastvrijheid kan inhouden. Na een uitgebreid praatje met een Rotterdammer uit noord, die op familiebezoek was, kreeg ik wat later zomaar net geplukte amandelen aangeboden. Moet je met huid en haar eten. Niet lekker en niet vies.

Of onlangs een zak met sinaasappelen, tomaten, komkommers en pepers. Aangeboden door een jong stel dat zat te eten in een schaduwrijke bossage. Waarom, weet ik niet, we verstonden elkaar niet, teşekkür ederim, heel hartelijk bedankt.

Vanmorgen al vroeg een aantal vissers op het strand. Druk delibererend, tij wind wel gunstig? Het is ineens weer een stralende dag, was een een tijdje wat minder. Een paar visser vertrekken naar elders. Twee blijven. Ik zie ze al een paar dagen samen optrekken, stallen hun scooters in de schaduw van mijn caravan. Na 3 uur houden ze het voor gezien. De een zegt 2 vissen gevangen, zo groot. De ander meent 3. Vissen doen ze met een soort sleepnetten. Mannetje aan de kant geeft net, zijn maat trekt het de zee in, tot zo’n 30 meter en begint dan in een boog terug te lopen, ploegend door het water. Langzaam sluit het net. Om de vis bij de les te houden wordt met een stok stevig op het water geslagen…

Ben teruggekeerd op de plek waar ik 11 jaar geleden ook heb gestaan, vanwaaruit ik met het ‘bevrijde’ trekpaard, los van de caravan, druk in de rondte heb gereden. Naar Xanthos, zag er nu een beetje verwaarloosd uit, naar Letoon, nog steeds half ander water, naar een aquaduct en Pydna, een soort burcht. De kilometers lange, rechte weg, dwars door een soort moerasland is opnieuw aangelegd. Kon zowaar aan het strand heerlijk parkeren, zonder bang te zijn in het zand te verzinken. De al jaren leegstaande strandtent is opgeruimd. Jammer, want de watervoorziening deed het nog. Maar geen nood, aan het eind van de doodlopende weg, een paar 100 meter verderop, is nog een kraan, zomaar uit het niets. Nut en noodzaak van de nieuwe weg laat zich raden, leidt nergens heen. Overzomeren ging vroeger even goed. Het seizoen komt eraan, zag vrachtwagentjes platforms aandragen. In de natuur zit men niet graag op de kale grond. Slangen? Of ter bescherming tegen andersoortige bijtende beestjes. Bij mij jeukt het al overal. Maar ik lig dan gewoon plat op het zand. Niet te lang, dokter thuis meent verdachte plekjes te hebben waargenomen.

19 mei was het een nationale feestdag. Op die dag is in 1919 Atatürk, de stichter van het moderne Turkije, ergens aan de Zwarte zee geland en begonnen met de herovering van Anatolië, de meer oostelijke helft van het land, dat bezet was door Engelsen en Fransen. In 1915 had hij als officier van het Ottomaanse leger al naam gemaakt bij de vernietiging van de Engelse vloot onder leiding van de toenmalige minister van oorlog Churchill, die wel even dacht via de Dardanellen Istanboel te zullen veroveren. Op straat was er niets van de merken, wat gekleurde vlaggetjes. Schijnt ook meer een jeugdgebeuren te zijn, met sport en spel.

Wat stond er verder van de week nog op het programma? Minder dan vorige week. Even wat gas teruggenomen. Zelfs een dagje zomaar ergens op een fraai plekkie in de bergen gestopt en gebleven. Dit ondanks of misschien juist daardoor, het matige weer. Een paar keer zelfs ‘s-avonds de kachel aan gehad.

Raar maar waar, opgravingen blijven verrassend! Ik neem je mee naar Aphrodisias. Een stad als alle andere Grieks-Romeinse steden van voor en na het begin van de jaartelling. Een tempel, een klein of groot theater, een agora en wat patriciërswoningen. Maar nog nooit een soort tempelgebeuren, enorm van omvang, in opdracht van een paar puissant rijke broers, opdragen aan keizer Tiberius die hun welvarendheid waarschijnlijk heeft mogelijk gemaakt. De naam sebasteion is afgeleid van het Griekse woord sebastos = majesteit, gelijk aan augustus in het Latijn. Het is deels herbouwd. De originele beeldhouwwerken waren helaas niet te bewonderen, museum voor maanden gesloten. Even verderop een vijver van 170 bij 25 meter, vormde het middelpunt van de bijna niet meer zichtbare agora, zeg maar koopgoot. Dan de poort bestaande uit 4 zogenaamde tetrapylonen, Gaf toegang vanaf de straat naar het tempelcomplex van Aphrodite. Eigenlijk zou de hele stad als het ware herbouwd kunnen worden, zo te zien lagen alle onderdelen er nog. Tot slot het stadion, dit keer zo goed als intact, niet als steengroeve leeggeplunderd. Zitplaatsen kon je reserveren, of als beroepsgroep maar ook als particulier. Zoals vroeger bij ons voorin in de kerk met het gewone volk daarachter.

Er voor het eerst buiten de deur gegeten, menemen, eigenlijk een ontbijtgerecht.

Dat vroeger tijden niet regelvrij waren, gaf ik al aan wat betreft het waterbeheer. Hier blijkt dat prijsbeheersing van goederen de normaalste zaak van de wereld was, in steen gehouwen op tientallen plaquettes.

Kibyra sprong eruit vanwege een plaatje van een ronde fontein, een tholos nyphaeum. Kon een bruidsgezelschap de goeie kant opsturen om zich daar op de gevoelige plaat te laten vereeuwigen, nou ja. Het prachtige mozaïek met de kop van Medusa in het odeon mag evenmin onvermeld blijven.

En dan als klapstuk Patara, vlakbij waar ik nu aan het strand sta. Was er al eens geweest, ben er nu alleen naar toe gegaan vanwege de herbouwde vuurtoren. De fotoos spreken voor zich; die van toen en het eindresultaat dat er mag zijn.

Volstrekt misplaatst voor mijn gevoel, werd ook verder niet toegelicht, midden op de opgraving het langzaam aan het vergane, papyrus-rieten schip Ra II van Thor Heyerdahl waarmee hij in 1970 de Atlantische oceaan overstak. Hij wilde bewijzen dat de Egyptenaren de eigenlijke bouwers van de piramides in midden- en zuid-Amerika waren. Net zo’n luchtspiegeling als in 1947 met de Kon-Tiki vanuit zuid-Amerika naar de Polynesische eilanden in de Pacific.

Als herboren… Met veel moeite in Pamukkale een paar van die schilderachtige vijvertjes kunnen vinden die niet droog stonden of waar het uitdrukkelijk verboden was er een poot in te zetten. Ik heb een bad genomen. Je kan overal in aangelegde zwembaden met dat zuiverende water terecht. Maar dat vond ik maar niks. De plaatjes van vroeger stonden me nog helder voor de geest. Het katoenen kasteel was op het eerste gezicht nogal een afknapper. Het oogt van een afstand grijs en grauw.

Werd vanmorgen al in alle vroegte gewekt. Om klokslag 5 uur verscheen een horde aan trucks. Enorme plunjebalen werden leeggeschud en de inhoud wijd verspreid. Luid ronkende ventilatoren begonnen de zakken met lucht te vullen. Het mandje waarin straks een 20-tal waaghalzen het luchtruim zullen kiezen, ligt rustig op z’n kant het hele gebeuren te aanschouwen. Langzaam krijgen de hete luchtballonen vorm. En dan pas gaan de branders aan. Het gevaarte richt zich op, heel voorzichtig. Even stevig gas geven en weg zijn. Drie kwartier later ligt de vlakte waaraan ik met caravan aan de rand stond, er weer verlaten bij, als voorheen. Boven me bewegen de ballonnen eerst naar links, na wat gestijg naar rechts. Slim en opmerkelijk hoe dicht op elkaar luchtlagen zich diametraal bewegen. Ik hoop dat daarboven de krijtrotsen van Pamukkale er spannender uitzien… Niemand kunnen spreken omdat ze een paar vlaktes verderop weer landden. Zelf ben ik de laatste die zich in handen durft te geven aan zoiets fragiels, wat tentdoek,vele dunne lijntjes en een mandje van pitriet. Wat ze wél hebben mogen bewonderen zijn de ruïnes van de stad Hierapolis. Dat moet wonderschoon zijn geweest!

Twee kilometer voor de door de nazaten van Alexander de grote gestichte stad zelf ligt een uitgestrekte necropolis. Alle gaande en komende bezoekers aan de stad moesten er dwars doorheen. Een ware dodenstad op zich. Nu lijkt het meer op wat de apocalyps van de evangelist Johannes zo plastisch schildert, wanneer de doden weer tot leven worden gewekt uit hun graven. Alles ligt overhoop, deksels van kisten zijn afgeworpen, tombes staan open.

De god van de onderwereld Hades (grieks) of Pluto (romeinse equivalent) werd er op een heel speciale manier te vriend gehouden. In soort heiligdom troont hij vorstelijk gezeten met naast zich zijn driekoppige hond, die wel raad wist met zondaren. Bij gelegenheid, in aanwezigheid van honderden toeschouwers, werden onder zijn voeten offerdieren via het poortje het ondermaanse ingestuurd. Ze vonden daar een verstikkingsdood met giftige gassen die uit de rotsen opstijgen.

Een verfrissend bad was overigens welverdiend. Aan Hierapolis, waar ik zeker een hele dag doorbracht, gingen vooraf: Kyme, Sardis, Philadephia, Tripolis en Laodiceia.

Kyme is een verhaal apart. Elf jaar geleden heb ik geprobeerd het te bezoeken. Kwam in een havengebied met containeroverslag en raffinaderijen terecht. Toen na kilometers over totaal aan gort gereden wegen vroegtijdig de moed opgegeven. Nu wel doorgezet. Dit ondanks dat de weg er niet beter op geworden was en de schier oneindige file aan vrachtwagens. Zo’n beetje als mieren. Kyme was destijds al een havenstad. De site is een oase in het industriegebied. Er is niks opgegraven. Met wat goede wil zie je onder water stukken oude kade muur. Heerlijk de nacht doorgebracht, een beetje luidruchtig, dat spreekt voor zich.

In Sardis is het frigidarium (koude gedeelte badhuis) van een groot gymnasium (sportschool avant la lettre) in volle glorie herrezen. In een van de bijgebouwen is in de 6de eeuw een synagoge ondergebracht. Van de tempel van Artemis is weinig nog heel, wel een paar mooie details.

Philadelphia (broederliefde), nu Alaşehir, is een rijzende ster aan het archeologische firmament, misschien. Het trekt al jaarlijks menig reisgezelschap uit alle christelijke windstreken. Er staat, nou ja wat er van over is, een van de 7 kerken die de reeds genoemde evangelist aanhaalt in een vermanend schrijven. De groep op de foto was afkomstig uit Indonesië. Aan het blootleggen van een theatertje wordt druk gewerkt. Even verderop ligt totaal verloren een kaalgeplukt stadion, slechts grasbegroeide contouren in het landschap. Veel verder ben ik niet gekomen, kwam terecht in een uren durend noodweer, op de fiets, een beetje schuilend onder een overhangende boom.

Tripolis ligt eenzaam en verlaten in nowhere. Tussen alle brokstukken heeft een openbare WC een 2de leven gekregen. Aan het naastgelegen nymphaeum, een soort heiligdom ter ere van de waternimfen, wordt druk gewerkt.

In Laodiceia opnieuw een herbouwd nymphaeum. De oprichter Trajanus laat zich niet geheel onbetuigd. Water en waterbeheer was toen al een zaak van leven en dood. De omgang ermee kende uitgebreide reglementering, zie toelichting.

Tot zover mijn eerste indrukken, wordt vervolgd.

We schrijven 11 mei 2026, naamdag eerste ijsheilige St. Mamertus. Meer dan een maand later dan gepland. Ben ondanks Trump, een wortelkanaalbehandeling en nog zo wat van dat klein ongemak in Turkije aanbeland. In 5 dagen – voor mijn gevoel – hiernaartoe geracet via Duitsland, Oostenrijk, Hongarije, Servië en Bulgarije. Of de duvel me achterna zat. Kwam door allerlei zotte tol-regelingen. In D koop je vooraf via internet een traject van grens naar grens. In O heb je een kastje nodig en komt de rekening achteraf. H ook weer een traject maar dan binnen 300 minuten te besteden… Gelukkig in S gewoon ouderwetse tolpoortjes. B idem H maar dan in 24 uur. Ga d’r maar aan staan.

En dat allemaal omdat mijn verhuiswagencombinatie sinds kort wordt aangemerkt als vrachtwagen en kilometerbeprijzing de norm is geworden. Kan voordelig voor me uitpakken, ware het niet dat er voor een particulier geen Europa-wijd tolkastje is te bemachtigen. Had al gezegd, dat dit mijn laatste, grote reis gaat worden. Op deze manier hoeft het niet meer voor me.

Door al dat gejakker over s’heren wegen ben ik in Turkije helemaal in de fout geschoten. Ook hier weer tol, helaas vergeten aan te melden. Denk dat ik de rekening bij vertrek gepresenteerd krijg. Alles leek bij entree voorspoedig te verlopen. Mensen – in tegenstelling tot 11 jaar geleden – aardig, spraken zelfs 2 woorden Engels, redelijke vlotte afhandeling formaliteiten. Nog even door de scan, een gigantisch, rijdend röntgenapparaat. Deed het niet… Terug naar een aan de uitgaande kant, onder begeleiding. Achternaarvoren een donkere loods in. Honderden wachtende vrachtwagens even geduld graag; namen het gelukkig nogal vrolijk op. Zetten muziek aan en maakten een dansje. Roemenen dacht ik. Dwars tegen alle verkeer in weer terug naar af, nog een stempeltje of wat en daar ging ik. Ja, dus zonder verder na te denken…

Op naar Edirne voor een overnachting. Eens een belangrijke stad in het Ottomaanse rijk vol oude moskeeën en badhuizen. Heftig strijdtoneel geweest van dan weer met Russen of Bulgaren en tot slot zelfs Grieken. In 1923 werd het pleit beslecht, Edirne definitief Turks. Dat verdient toch wel dit monsterachtige beeldpartijtje…?

Vandaag de tolvignetten voor auto + caravan geregeld. Tenminste, dat hoop ik. Ben zeker in een verkeerde categorie, een te hoge, ingedeeld. De mevrouw in het postkantoor, waar de vignetten worden uitgegeven, wist het ook allemaal niet. De chef ook niet, dus maar wat aan de veilige kant gekozen. € 200 vooruit gestort, hopelijk haal ik daarmee het keerpunt van de reis, zo tegen de Syrische grens aan. Was nog even een dingetje dat bedrag in briefjes van 100 en 200 lira uit de bankautomaat te krijgen. Op het postkantoor kon nl niet gepind worden. De PTT-automaat voor de deur had het niet zo voorzien op mijn bankpas. Slikte hem in en gaf hem niet meer terug. Oh, geen probleem voornoemde chef had de sleutel van de cashmachine. Ergens anders lukte het wel; stond wel vreemd te kijken, er werd niet minder dan 10% provisie in rekening gebracht. Allemaal aanvangsperikelen zullen we maar denken.

Allemachtig, nog een paar maanden en ik ben taggetig…! Tijd voor mijn laatste, grote reis? Zit nog een beetje te dubben. Zo dicht bij de Iran. En zoveel ongewisheid vanwege het geweld vanuit Israël en de VS. Maar ja, hoe liggen de kaarten volgend jaar erbij. Denk dat ik het maar op waag, Ik vertrek na Pasen voor zeker 3 maanden.

Hieronder een link naar mijn reisdoelen in Turkije. Na openen link verschijnt als het goed is een kaart in je browser. De kaart is interactief. Dwz door op een bolletje, driehoekje of sterretje te klikken popupt wat info over desbetreffende lokatie. Driehoekjes en sterretjes zijn voor mij leidend; de bolletjes zijn bijvangst. 10 jaar geleden bezocht ik de oostkust tot aan Patara. Dat wordt nu mijn vertrekpunt, verder langs de zuidkust en daarna via het binnenland weer terug.

https://www.google.com/maps/d/edit?mid=1gKLagWZsAKx3HSZ51_pEzP-hgPf8kWw&usp=sharing

7 april 2026: Hopelijk komt van uitstel geen afstel… Even mijn reisplannen in de ijskast gezet. Het is wat ongewis richting oosten. Even afwachten wat de grote destructor nog meer in petto heeft. Tja, het is niet anders. En ik had nog zulke prachtige plannen, zoals een bezoek aan Göbeklitepe (https://gobekli-tepe.com/) (https://en.wikipedia.org/wiki/Ta%C5%9F_Tepeler)