Zondag een aardige ruk gemaakt. Van Dydima naar Dalyan, een kleine 250 km. Klinkt als weinig maar kostte toch een uur of 5. Nogal wat steden met ritsen stoplichten en enorme lange klimmen van 8 en 10%. Probeer een beetje op te schieten, richting keerpunt bij Demre (Kale). Werk nu eerst een aantal highlights af waarvan ik verwacht, dat deze in het echte seizoen overstroomd worden met toeristen. Straks op de terugweg pak ik dan het kleinere spul.
Het was echt een lekkere reisdag, bewolkt en niet te warm. Af en toe regende het zelfs. Op een gegeven moment tijdens een bergenpassage brak eventjes de hel los. Het werd pikdonker, enorme donderklappen en de hemel brak open. Stortbuien met grote hagelstenen joegen de Turken de bermen in.
Van de week in volgorde Belevi, Ephese, Priëne, Milete en Dydima aangedaan.

Belevi was een aanloopje naar Ephese. Er staat een reusachtig mausoleum. Wat resteert is het onderstel van 30 x 30 en 10 meter hoog. Een uitgehakte en met hetzelfde soort gesteente uit de direkte omgeving beklede rots. Daar bovenop stond een soort tempeltje. Met een beetje moeite zou het helemaal herbouwd kunnen worden. Alle onderdelen liggen er rond om heen. Degene die vond dat hij zo’n praalgraf verdiende, is niet bij naam bekend. Wel trof men de grafkist en een beeld van (waarschijnlijk) een geliefde bediende aan.

Ephese telde op haar hoogtepunt iets van 250.000 inwoners (op grond van een archeologische vuistregel: aantal zitplaatsen theater x 10). Het was de hoofdstad van de Romeinse provincie Asia Minor (Klein Azië). De geschiedenis van de stad gaat veel verder terug, zeker tot 7000 BC. Deze ligt verscholen onder het blinkende marmer dat we nu zien. De hobbelige straten waar dagelijks hordes bezoekers elkaar verdringen, waren eens strak geplaveid en spiegelglad. Wat aardbevingen allemaal niet hebben aangericht. De prachtige facade van de bibliotheek – overigens ook een soort mausoleum, want de stichter ligt eronder begraven – staat weer fier overeind. Van voren gezien net echt, de achterzijde is beton.  Voor een blok woningen pakte het natuurgeweld juist goed uit. De bovenetages zijn daardoor in de begane grond gevallen, die met veel liefde en gepuzzel te voorschijn zijn getoverd. Onder het puin kwam ook de hele huisraad te voorschijn.

In Ephese werd de godin Artemis op een unieke manier vereerd. Die van de vruchtbaarheid in plaats van de jacht. Ze nam zo de plaats in van Cybele met een veel oudere maar regionale staat van dienst. Er zijn nog beelden van. Vreemd verstard. Zouden dat allemaal borsten zijn? De dierenriem als ketting om haar nek suggereert een bijna onbegrensde kracht. Van haar tempel is niets meer over en het was een van de grootste ter wereld met 106 zuilen, meer dan 20 meter hoog. Een van de zeven wereldwonderen.

Bouleuterion

Wat een overgang naar Priëne. Een veel kleinere stad, minder belangrijk en bleef gespaard voor de Romeinse opsmuk. De Griekse oorsprong is zodoende nog goed herkenbaar. Zie het theater en bouleuterion,  de gemeenteraadszaal. Allemaal uitgevoerd in sober grijs. De stad heeft eeuwen lang door gefunktioneerd. Getuige de resten van een kerk, met in het midden een preekstoel.

Van verre zie je Milete liggen, een grote steenklomp en een verder vlakke omgeving. Door aanslibbing verzandde de haven en kwam het schiereiland steeds verder van zee weg te liggen. Het heeft zich kunnen meten met Ephese. Beide theaters zijn bijna even groot. Het verschil is dat van Milete verder weinig over is en wat er nog te bekijken valt, staat goeddeels onder water.

Bijna had ik Didyma overgeslagen. Alleen maar een tempel, dacht ik. Dat klopt. Maar wat voor tempel. Hij was gewijd aan Apollo (Delphinios). Bijna net zo gigantisch van omvang als die van Artemis in Ephese. Zes zuilen minder. Een plattegrond van 100 bij 60 meter. Het is bekend dat per zuil 40.000 drachmae werd begroot. Omgerekend naar het dagloon van een steenhouwer betekende dat 20.000 dagen werk! De bouw voltrok zich dan ook niet in een achternamiddag. Eeuwen is er aan gewerkt. Het predikaat wereldwonder is het misgelopen omdat ie nooit helemaal af is gemaakt. De tempel fungeerde als orakel. Hier geen cryptische uitspraken als in Delphi. Vragen werden slechts met een ja of  nee beantwoord. Tussen Milete en Didyma liep een 16 km lange verbindingsweg, de Heilige Weg. Jaarlijks werd in de lente dagenlang feest gevierd en trok men vanuit Milete naar het heiligdom om offers te brengen.

PS. Smaak bulkfood verdient een pluim, zeg ik zelf. M.n. de gele curry pasta van de Wereldwinkel kan ik aanbevelen.
PPS. Alle reparaties hebben stand gehouden. Geen stroomzorgen meer en op-/afzetten caravan blijft een fluitje van een cent.