Hè hè, eindelijk even tijd om mijn rondje Engeland/Wales af te ronden. Al vorige week thuis gekomen. Toen even snel mijn huis op orde gebracht. Om vervolgens weer af te reizen naar Zeeland voor het nazomerfestival. Dat zit er nu ook op. Een paar leuke voorstellingen gezien. Met als grote uitschieter de voordracht van de poëtische vertelling Onder het Melkwoud (oorspronkelijk een hoorspel van Dylan Thomas) door Jan Decleir en Koen de Sutter. Het was meer dan 2 uur kou lijden in de storm aan de oever van de Oosterschelde maar het was meer dan de moeite/ontbering waard! (Zie ook http://www.klara.be/cm/klara/2.1242/1.83138-jan-decleir-keert-terug-naar-eerste-liefde) Het  verhaal gaat over hoe zo’n 60 personen uit een klein dorpje in Wales zo maar een lentedag beleven. Als iemand de vertaling door Hugo Claus uit 1957 (!) heeft, dan houd ik me aanbevolen. Binnenkort (van 26 januari tot 28 februari 2010) staat het stuk ook op de speellijst van Bonheur in Rotterdam.

Mijn vertrek uit Engeland verliep nogal hals over kop. Omdat ik via internet een verkeerd kaartje had gekocht, was ik ‘s-morgens vroeg naar Dover gereden om een en ander recht te zetten opdat ik ‘s-middags de boot niet zou missen. Dat bleek geen enkel probleem. Beter nog, ik kon met de eerstvolgende boot al mee. Gelijk gedaan,met een beetje pijn in het hart. Want voor de derde keer liet ik de kans voorbij gaan om de Romeinse vuurtoren in Dover te bezoeken. Maar ik had het een beetje gehad met Engeland. Dat merkte ik helemaal toen ik weer voet aan wal zette op het continent. Wat een ruimte, wat een uitzicht (geen metershoge heggen pas langs de weg!), wat een mooie, brede wegen en bovenal geen woud van bordjes met vermaningen. Als je denkt dat we hier overgereguleerd zijn, dan raad ik aan het Verenigd Koninkrijk te bezoeken. Tot op de WC word je daar achtervolgd met aanwijzingen.

<!– @page { margin: 2cm } P { margin-bottom: 0.21cm } –>

Delaatste week in Engeland toch nog redelijk wat gedaan. Maar liefst 3 Romeinse villa’s in resp. Rockbourne, Fishbourne en Bignor. De laatste 2 met prachtige mozaïekvloeren. In Portchester en Pevenseystaan van oorsprong Romeinse forten die door de loop van de eeuwen in gebruik zijn gebleven. Aan de hoofdstructuur is eigenlijk niksveranderd. Tussen dit Romeins geweld door nog uitstapjes gemaakt naar de steen- en ijzertijd. Te weten naar een hillfort bij Salisbury (Old Sarum) èn Stonehenge. Daar ben ik nu al een meerdere keren geweest, maar het blijft iets bijzonders. Dit keer meer oog gehadvoor de omgeving. Net als elders is zo’n heiligdom geen geïsoleerdfenomeen. Als je wat beter rondkijkt, zie je dat het onderdeel uitmaakt van een heel complex aan dolmen, geheimzinnige kilometerslange dijken, stonerows en stonecircle’s. Opmerkelijk is dat een deel van de enorme stenen 2/3000 jaar vóór Chr. helemaal uit Wales zijn weggesleept, honderden kilometers noordwestelijker. Vlakbij Stonehenge staat ook nog een woodhenge. Een ronde houten tempel waarvan alleen de paalgaten in de grond zijn teruggevonden. (Er is nogveel meer; gexefnteresseerden verwijs ik graag naar:http://www.english-heritage.org.uk/stonehengeinteractivemap/index.html)

Enzo is er een eind gekomen aan mijn reis door Engeland en Wales. Dit keer zonder brokken te maken. En met veel beter weer. De komende maanden verblijf ik in Schiedam. De volgende bestemming is Italië.In grote lijnen weet ik al wat ik ga doen: via Frankrijk naar Genua, daar met de boot naar Sardinië. Om vervolgens over te steken naar Napels en dan de laarsvoet in te rijden naar Sicilië. Lees het vervolg vanaf medio februari 2010, bij leven en welzijn. Intussen heb ik alle tijd mijn elektrische fiets uit te proberen.

<!– @page { margin: 2cm } P { margin-bottom: 0.21cm } –>

Waarben ik? Rechts van me, door het raam zie ik de zon ter kimme neigen. Via de deur kijk ik uit op een immens hillcastle. En achter me kleurt de steen geworden droom van de Engelse prins Charles langzaam rood. Dat is Dorchester, voormalige Romeinse stad Durnovaria!

Sinds woensdag ben ik weer on the move. Ik maak nu wat grotere stappen en waar ik stop, blijf ik een paar dagen om van daaruit zonder caravaner met de auto of fiets op uit te trekken. Op deze manier vermijd ik een urenlang gepriegel met mijn verhuis-combinatie over binnenwegen die vaak niet breder zijn dan de auto zelf. Het is me nu wel duidelijk waarom Engelsen zo geduldig zijn. Je moet elkaar wel de ruimte geven en gunnen om elkaar te kunnen passeren. Alhoewel, soms zie je ze denken wat doet die buitenlander hier met zo’n gevaarte.

Van Pensanze ben ik naar Minions gegaan, net op de rand van Bodmin Moor. Een gehucht met 10 huizen en paar kroegen. Midden in een, zo op het eerste gezicht een leeg en verlaten landschap waar schapen en ‘wilde’ koeien en paarden het voor het zeggen hebben en de zaak kaal vreten. Begin 1900 was het hier echter booming bussiness. Toen kropen er duizenden mensen als mollen door de grond om allerhande metalen uit de bodem te peuren. De vreugde was maar van korte duur; al snel warende mijnen uitgeput. Wat resteert zijn verlaten ketelhuizen waar stoom gemaakt werd om de waterpompen en de lieren van de mijnliften draaiende te houden. Cornwall staat er ook vol mee. En verder mijnschachten en inmiddels weer overgroeide puinheuvels. Het moor is nu dus leeg en verlaten. En afgezien van de hausse in de 19deeeuw is dat duizenden jaren het geval geweest. Maar in de steen- en bronstijd moet het ook een levendige boel zijn geweest. Overal zijn sporen van bewoning te vinden. Resten van akkertjes, huizen en versterkte dorpen gelardeerd met dolmen, stonerows en -circles en al dan niet van een kruis voorziene menhirs. Ik heb er wat afgelopen en gefietst. Gelukkig vond ik onderweg in die woestenij een verlaten steengroeve, die vol gelopen was en waar je heerlijk kon zwemmen. (Hetgat in de deksteen van de quoit heeft geen mythische betekenis; is redelijk recent, is aangebracht om een vlaggemast te plaatsen…)

Omdat één moor me wel genoeg leek, heb ik Dartmoor gelaten voor wat het is. Een tussenstop gemaakt in Exeter. Op de heenweg had ik daar op de parkeerplaats van een superstore de nacht doorgebracht. Nu weer, in combinatie me m’n laatste, tweewekelijkse kookklus. Alle ingrediënten bij de hand.

Het is echt aftellen geblazen. Voor de 25ste heb ik een kaartje gekocht voor de overtocht met de boot. Kan ik eindelijk mijn elektrische fiets gaan ophalen. Voor mijn reis had ik die besteld en afgelopen weken werd ik steeds gebeld met de boodschap dat ie klaar stond en wanneer ik nou een langs kwam.

Maar zover is het nog niet. Na Exeter aangeland in Dorchester. Stond op mijn lijstje vanwege het museum en het best bewaard gebleven Romeinse stadshuis. Maar er bleek veel meer te zien. Zoals Maiden castle, een hillfort ter grootte van 50 voetbalvelden. En niet ter vergeten de wijk Poundbury. Ruim 20 jaar geleden deed zijne koninklijke hoogheid van zich spreken. Waarschijnlijk in de slipstream van wijlen Dianadie zich voor allerlei zaken inzette. Hij sprak zich toen regelmatig uit voor wat meer nostalgie. In de kunst en cultuur, maar ook bij de stadsontwikkeling. Ik herinner me die praatjes op TV nog wel. Dorchester heeft die boodschap blijkbaar begrepen en de ruimte geboden aan de ontwikkeling van een heel nieuwe wijk volgens Charles’ concept. Sinds begin jaren 90 wordt er in fases gebouwd. Er schijnt voldoende belangstelling voor te zijn, want er liggen allerlei uitbreidingsplannen. Tja, wat is? Het is moeilijk te definiëren. Het is een mengeling van nieuwe, oude plattelands woningen en klassieke grote stad huizen. Eigenlijk niet veel anders dan zoals de meeste dorpen en kleine steden er uitzien. D’r is in ieder geval één knelpunt afdoende en fraai opgelost. En dat is het parkeerprobleem.Maar dat maakt het gelijk een ontzettend dooie boel. Je ziet geen kip op straat. Iedereen rijdt als het ware met zijn auto zijn eigen huis binnen. Overal zijn wel winkels en bedrijfsruimten ingepland. Maar die staan bijna allemaal leeg, te huur. Dus dat deel aan dorpse gezelligheid, kleinschaligheid werkt blijkbaar niet. Ik heb geprobeerd met mensen te praten over wat ze ervan vinden. Dat is niet gelukt. Degenen, die ik aansprak, bleken net als ik toeschouwers te zijn.

Een uitstapje gemaakt naar de toekomst in Futureland Goonhilly. Ik was wel benieuwd naar wat ons nog te wachten staat. Nou niet veel dus. Het meest geavanceerde dat te zien was, was een DAP-radio (haalt signaal via WiFi van het internet; werkt dus net zo min als mijn Skype-telefoon omdat Engelsen hun draadloze router geloof ik verstoppen, want nergens heb je ontvangst) en de elektrische autoped, de Segway. De BT, de Engelse KPN, die al dit fraais organiseert tegen een vorstelijke vergoeding/entreeprijs, meende ook nog een boodschapte moeten meegeven. Namelijk dat de toekomst aan ons is en niet het werk is van één briljante geest of een ontdekking. Zo die zit. Aan het eind moest een vragenlijstje worden ingevuld op de computer,waarna de score van de dag verscheen. Dat zag er ook al niet best uit. De meeste bezoekers bleken zich nogal dom te vinden en hoopten op meer intelligentie (als genengerommel dat kon bewerkstelligen). Een aardiger mens wilde in ieder geval bijna niemand worden… Verder verwachten ze dat hun nazaten over 150 jaar op een andere planeet kunnen wonen, over 100 jaar gemiddeld 109 jaar oud worden en dat over 50 jaar geen auto’s meer op benzine rijden. Op Goonhilly staat de parabool waarmee de signalen van de eerste communicatiesatelliet uit 1962 werden opgevangen. Je kan het bijna niet meer voorstellen maar het enorme apparaat was nodig omdat het signaal van dat ruimteding nog zo ontzettend zwak was. Tegenwoordig heb je met een diep bord al ontvangst. Hij stond ook nog niet stil ten opzichte van de aarde maar draaide lustig z’n rondjes, zodat er maar 20 minuten ontvangst was waarna de sonde weer voor anderhalf uur achter de horizon verdween.

De magische kracht die ik de hamer toedichtte, was toch minder dan verwacht. De volgende dag deed zich weer hetzelfde euvel voor. Uiteindelijk maar 2 nieuwe accu’s gekocht en daarmee was het probleem echt uit de wereld.

Aan verplaatsen ben ik totaal niet toegekomen; ik sta nog steeds bij boer Iver. Dit uiterste puntje van Cornwall is prachtig qua kusten. En als het weer dan meezit en dat deed het meer dan dat van de week, dan zijn de verlokkingen van het strand te groot. Toch nog wel het een het ander gezien. Alhoewel, ik begin er aardig doorheen te raken. Als nieuwigheidje had ik bedacht wat videofilms op te nemen en deze d.m.v. YouTube wereldkundig te maken. Het idee erachter was meer overzicht te kunnen geven, zodat het niveau van een hoop losse stenen kon worden overstegen. Dat blijkt echter verre van simpel. Je moet vooraf een soort scenario in je hoofd hebben, want anders kom je thuis met een hoop losse flitsen waarvan geen chocola te maken valt. En heb je dan een verhaal, dan is het uren werk op de computer om er een soort filmpje uit te krijgen. Het eerste baksel heb ik geprobeerd op internet te zetten. Na een uur bij McDonald’s (mijn vaste internetcafé!) was nog niet de helft van het bestand ge-upload. Dat schiet dus niet op. Straks thuis ga ik eens nieuwe poging wagen. Voorshands blijft het dus maar bij fotootjes alleen.

Het is zondagavond. Hoe laat zal het zijn geweest, een uur of half negen. De eerste zin voor een nieuwe weblog staat net op ‘papier’: Jarig in Penzance in Cornwall. De punt is nog niet gezet of de elektriciteit valt uit. In de schemer op zoek naar de oorzaak. Eerst probeer je wat simpele dingen, zoals de zekeringen. Maar als dat het niet blijkt te zijn, wordt het dieper graven in de dradenkluwe achter de meterkast. Uiteindelijk kom ik uit bij de accu’s. En opnieuw werkt een oud en probaat middel: de hamer. Vroeger met de Eendjes lag die altijd klaar. Was het niet de accu, dan had de startmotor wel een corrigerend tikje nodig. Door het natte weer oxideren de polen van de accu’s, waardoor de verbinding met de stroomdraden langzaam minder wordt. Bij grote vraag naar stroom – en dat was net het geval, kachel aan tegelijk met oplader accu computer – geeft dan de zaak ineens de geest. Na een kwartiertje deed alles het weer. Goed overigens dat ik eens wat beter keek naar de accu’s. Een ervan bleek bijna droog te staan. Dus ’s avonds nog op pad geweest om ergensgedestilleerd water te kopen. Van mijn buurman, een gescheiden vijftiger die al een jaar hier bivakkeert, krijg ik later een borsteltje om de polen te kunnen ontroesten. Hij (her)kent het probleem in dit soort oorden. Vanmorgen alles uit elkaar gehaald en schoongemaakt.

Bij het wakker worden trof ik weer eens een heel nieuwe weertype aan, dat ik nog nooit eerder heb meegemaakt: storm en mist. Bij ons is het een of het ander, maar niet allebei tegelijk. Dat wordt met andere woorden een dagje lekker binnen zitten. Afgelopen paar dagen waren redelijk, zoals ze dat hier noemen: sunny spells. Prima weer om hillforten te beklimmen en er met de fiets op uit te trekken .Fantastisch leuke dingen gezien. Begin van de week dacht ik dat het weer de kant van vorig jaar opging. Twee dagen met onafgebroken regen. Je moet voor hobby wat over hebben…

Zoals voorspeld is aan het vrij leventje van wild kamperen een eind gekomen. Met heel veel moeite zou nog wel ergens een plekje te vinden zijn. Maar het loont eigenlijk ook niet meer. Voor 5 of 6 pond per nacht kan je bij een boer op het weiland staan, met gebruik van WC, water e.d. Dat is nog te doen. Tenminste als je de enorme puinhoop waarin je terecht komt, voor lief neemt. Wat kunnen boeren een rotzooi op hun erf achterlaten. Overal staan machines en voorraden die zo te zien al jaren niet meer zijn gebruikt, maar ook niet worden opgeruimd. Om over de opstallen en de modder maar niet te spreken.Toch heeft het wel wat zo te midden van nieuwsgierige koeien. Met boer Iver Phillips breng ik deze heuglijke dag door. Hij is iets jonger maar het klimaat en het werk hebben hun sporen achtergelaten. Wie weet voegt zich vanavond mijn buurman daarbij. Dat moet een feest worden!

De plek waar ik verblijf, is ideaal. Midden op de landengte naar Land’s End. Met rondom me heen overal resten uit de steen, brons- en ijzertijd. De overeenkomsten met wat ik in Spanje en Portugal heb gezien, is heel opmerkelijk. Met name wat betreft de woonvormen. Plaatjes van destijds kunnen zo hier genomen zijn. Duizenden jaren voor Chr. moet er op grote schaal al gereisd zijn langs en over de Atlantische oceaan.

Elke keer – ik blijf het herhalen – is het een uitdaging om iets wat op kaart staat, ook echt te vinden. De vrouw in het bezoekerscentrum bij het ijzertijddorp Chysauster vertelde dat het haar nog nooit gelukt was Zennor quoit te vinden. Dat was inderdaad niet simpel. Diep verscholen in een soortheidelandschap, ver van de bewoonde wereld. Eerst een half uur gefietst naar waar vermoedelijk een pad zou zijn richting graftombe. Na veel wikken en wegen er een op goed geluk uitgekozen. Vervolgens zo’n drie kwartier over kletsnatte, smalle, al weer bijna dichtgegroeide paadjes gebanjerd. En daar sta je dan. Voorkomende paar dagen is er nog voldoende te zien. Daarna verkas ik een beetje zuidoostelijker richting Helston.

Ineens zit ik weer in Engeland en heb ik Wales achter me gelaten. Had me voorgenomen wat meer vaart te gaan maken. Bij het doornemen van mijn routeplan merkte ik te weinig op te schieten. De opdracht nu is per dag minimaal 2 villa’s, graftombes en/of hillfort per dag af te hoppen. Moet lukken. Alhoewel…

Van het uiterste puntje links onder van Wales heb ik in 3 dagen tijd  viaC armarthen, Margam, St. Nic(h)olas, Caerleon en Caerwent de zuidkust gerond. Heel veel verschillende dingen gezien. In Margam een piepklein museumpje met vroegchristelijke grafstenen. Bij St. Nicolas2 graftombes. In Caerleon was een heel legioen (meer dan 5000 mensen) langdurig gehuisvest. Rond het fort ontstond een stad waarvan het amfitheater het meest in het oog springt. Caerwent verraste me het meest. Dat is een echte Romeinse stad geweest waarvan bijna de hele ommuring zo goed als overeind staat. Als afsluiting van Wales tot slot op de grens met Engeland bij Chepstow een stuk van Offa’s Dyke gelopen.

De rivier de Severn overgestoken, zo’n beetje waar die uitmondt in zee. Twee enorme hangbruggen verbinden hier Wales en Engeland met elkaar. Van daaruit richting noorden een ommetje gemaakt naar Chedworth, Cirencester en Uley. Respectievelijk een villa, nog iets van een amfitheater en een paar steentijd graven. De laatste hebben hier een heel ander model. Ze zijn langwerpig en er werden meerdere mensen in begraven. Men schat dat het maken van zo’n graf gauw 17.000 uur vergde. Een enorme inspanning, zeker als je in overweging neemt dat men nog nomadisch leefde en verder trok als de grond was uitgeput.

Nu ben ik in Bath met haar beroemde badhuis dat al duizenden jaren gevoed wordt door een onderaardse warmwaterbron. Nog elke dag wordt vanuit kilometers diepte een miljoen liter bijna kokend heet water naar boven gestuwd. Een deel wordt maar gebruikt voor het bad; de rest wordt afgevoerd naar een rivier. In de 19e eeuw is het echt kuuroord geworden en zijn op de resten in neoklassieke stijl allerlei frutsels gezet die niets met de werkelijkheid van toen te doen hebben. Het zwembad (dus maar een heel klein stukje van het badhuis!) en de bron zijn nu open, niet meer overdekt. De koninklijke familie had een heilig vertrouwen in de geneeskrachtige werking van het (eigenlijk) zwaar vervuilde grondwater. Ze ging er regelmatig een bad nemen. De bron was een donker hol waar contact werd onderhouden met de goden in de onderwereld.

Mijn principe om wild te willen kamperen brak me van de week een beetje op. Drie 3 nachten op rij slecht geslapen. Langs daverend verkeer en onduidelijke bewegingen van auto’s en mensen op de parkeerterreinen in de nacht waren daar debet aan. Inmiddels weer een beetje bijgeslapen. Omdat ik veelal de avonden ergens langs de weg doorbreng, heb ik wat DVD’s gekocht. Zoals de films van Monty Python en een paar Engelse seriesvan de BBC: Life on Mars en Ashes to ashes. De serie Prime Suspect met Helen Mirren in de hoofdrol heb ik nu compleet! Het is een alternatief voor mijn satelliet-TV die ik maar niet aan de praat krijg. Op reis door Portugal en Spanje heb daar nooit naar getaald. Daar kon je ook altijd wel ergens in de stad een plekje vinden en had je zo een uitloop. Hier is dat bijna onmogelijk. Openbare parkeerterreinen zijn er nauwelijks; het is altijd betalen en de meeste gaan ‘s-avonds op slot. Zowel op bedrijfsterreinen als bij superstores. In woonwijken probeer ik niet eens. Engeland is één grote tuinstad waar voor de bewoners al nauwelijks voldoende parkeergelegenheid is. Nog afgezien van de nauwe straatjes die ik dan door moet mijn verhuiswagen. Want dat is natuurlijk toch de grootste belemmering  die ik heb. Gisteren nam ik een verkeerde afslag en reed pardoes een gated area in. Dat zie je hier wel vaker. Kleine wijkjes met dure huizen waar mensen zich vrijwillig laten opsluiten achter een hoge muur. (Je zal toch nare buren hebben…) Geen enkele ruimte om een draai te maken. Onder belangstelling van de buurt na veel heen- en weer steken, er toch uit gekomen. Konden ze wel waarderen.

De economische crisis laat zich in de UK maar moeilijk vangen. De economie is met iets van 4% gekrompen. De consumptie is daartegen over weer met gegroeid ten opzichte van vorig jaar. Iederdag lees ik afwisselend The Indepenent en Guardian en luister veel naar de BBC4. Dus wat ik opsteek, komt uit die hoek. De crisis schijnt in ieder geval goed uit te pakken voor het aantal geweldsmisdrijven. De theorie is dat jongeren minder te besteden hebben. Dientengevolge minder gaan stappen en in een dronken bui over de schreef gaan. Het aantal winkeldiefstallen is toegenomen. Dus het kan wel eens kloppen. Het zijn ook barre tijden voor de charitas-instellingen. In Nederland kennen we dat verschijnsel niet. Maar hier runnen heel veel goede doelen tweedehands winkels, met boeken, schoenen en kleren. Midden inde stad komen je er zo tien tegen. Ik vroeg me al af wat dat allemaal oplevert. Waarschijnlijk de wet van het getal. Want ze zitten werkelijk overal, in de kleinste plaatsjes. Nu is het probleem dat de mensen te weinig afschuiven, weggeven om door te verkopen. In de supermarkten merk je ook dat mensen de hand op de knip houden. Vorig jaar was is er in de grote zaken heel veel fair trade aanbod. Dat is nu bijna helemaal verdwenen.

Verzoeking van de week: een van de kastjes niet vergrendeld. Gevolg: hele inhoud, waaronder een doos met bitjes (van die schroefdingen), in de rondte gestrooid. Het is niet de eerste keer dat zoiets gebeurt. En het zal wel niet de laatste keer zijn. Ik weet nog steeds niet zeker hoe het komt. Vergeet ik nou telkens alles goed dicht te doen? Kan heel goed want al snel zie je een van de vele laatjes of deurtjes over het hoofd. Of mankeert er toch wat aan de slotjes? Ze hebben nogal wat te doorstaan met dat enorme geschud van de caravan.

Het is net alsof ik op vakantie ben. Maar af en toe werk ik aan mijn ‘missie’. Sinds woensdag sta ik al op een camping in St. David. Het kan niet anders, wil je een beetje in de buurt van de zee staan. Het is een uiterst simpele. Heel veel grasvelden, een paar WC’s en water. Verder niets. Nou ja, als je de tientallen opgeschoten jongeren niet meetelt. Van de week zijn hier de schoolvakanties begonnen. Nog geen last van gehad, ofschoon ze volgens mij geheel op bier draaien. Eten zie ik ze nooit. Ik geloof dat mijn keuze om de kust aan te houden, wel goed is. De weerberichten zijn iedere dag weinig opbeurend. Maar net als in Nederland speelt de narigheid zich gelukkig achter mijn rug af. Eigenlijk is het om de dag wel aardig zonnig. Niet warm, hooguit een graad of 18. Eén dag was het bar en boos. Toen regende het echt 24 uur lang aan een stuk door. Op de radio waren continu berichten van overstromingen en landslices. Het geen strandweer, dat komt door de kouwe zeewind. Maar wat doe je dan zo lang op één plek? Nou niet lachen, dan ga je golfen (of is het golven?)! Pal tegenover de camping is een 9-holes baan. D’r is een clubhuis waar je je naam in een boek schrijft en geld in een brievenbus gooit. En vervolgens kan je aan de slag. Niemand die je verder iets vraagt. Het is wel even wennen zo’n echte golfbaan. Wat een afstanden. Het is zo heuvelachtig dat je zelfs de vlag niet ziet. Om niet helemaal het spoor bijster te raken staan tussendoor ook nog palen. Net als in de bergen langs de weg. Jaren geleden heb ik het een beetje geleerd in Vlaardingen op een half zo grote baan. Dan speel je met lichtere balletjes, die minder ver wegvliegen. Wel zo handig eigenlijk. Want als je nu een beetje uit koers raakt, dan hakt het er ook wel heele rg in. Nu was ik na 9 holes bek af. Meer dan 2 uur rond moeten marcheren met al die stokken op mijn rug. Het resultaat is tot nu toe niet om naar huis over te schrijven. Het is ontzettend wisselend. De ene keer sla ik par (doe over een baantje het aantal slagen wat ervoor staat). En dan schiet ik weer helemaal in de min. De meeste moeite heb ik met de zgn. ‘houten’ stokken. Dat zijn die met een enorme puist aan het uiteinde. Erg vervelend, want die heb je juist hard nodig op de lange afstanden van 300/400 meter tussen afslag en green (daar waar het putje zit). Uit armoe sla ik ze maar in drieën,maar dat hoort natuurlijk niet. Zo maak ik onnodig veel slagen.

Nu ik terugblader in mijn agenda, heb ik toch wel het een en anderbekeken. Maandag liep ik in de regen over Castell Henllys, even voorbij Cardigan. Op dit hillfort wordt actief gegraven en is men tegelijk bezig  de werkelijkheid van toen (de ijzertijd van 1000 voor Chr.) in de praktijk te brengen. Allerlei mogelijke opties van huizenbouw staan er bijvoorbeeld. Maar ook machines voor houtbewerking, die werken met hele simpele middelen. Ondanks de ijzertijd waren metalen pannen een grote luxe. Eten koken of iets opwarmen gebeurde indirect. Men verhitte stenen in het vuur en gooide die vervolgens in een aardewerken pot met inhoud.

De volgende dag was het de beurt aan een graftombe, een stonecircle en nog een hillfort. De graftombe Pentre Ifan staat een beetje symbool voor Celtic Wales. Het was er danook een komen en gaan van mensen. Dit ondanks of juist vanwege het matige weer. Bij het hillfort en de stonecircle was ik overigens weer de enige. Even overwogen het hillfort Foel Drygam maar te laten voor wat het is. Ik begin begrip te krijgen voor bergbeklimmers. Het is natuurlijk volstrekt zinloos om als zoveelste naar boven te klimmen. Maar toch kan je het nietlaten. Via de schapenpaadjes zigzag de heuvel  opgeklauterd. Boven waren de omwallingen van rotsblokken nog goed zichtbaar, wel goeddeels overgroeid met gras natuurlijk. Met daarbinnen hopen stenen die eens woningen en dergelijke waren. StonecircleGors Fawr was niet veel. Later hoorde ik van iemand dat van die plek de stenen voor Stonehenge, honderden kilometers zuidelijker in Cornwall, zijn weggesleept. Dat lijkt me stug; controleer ik t.z.t.als ik zo ver ben.

Woensdag een fors wandeling gemaakt naar St. Davids head, waar het ijzertijd fort Castell Heinif en de steentijd graftombe Coetan Arthur liggen. Het hillfort deed me erg aan die in noord Spanje denken. Een rotskaap in zee. Op de verbinding met het vasteland was een verdedigingswal gebouwd. Voor mijn inmiddels geoefende oog duidelijk herkenbaar. Netals 5 grote ronde huizen. Het vinden van de graftombe ging me wat minder makkelijk af. Bijna het hele schiereiland rondgelopen, in de verwachting het graf ergens op een helling met goed zicht op zee aante treffen. Lag het dit keer net wat meer landinwaarts. Maar toch ook zo dat het een prachtig uitzicht had. Dat merkte ik toen ik op de terugweg op een afstand van een km nog een keer omkeek. Bij het zoeken naar dit graf een paar keer echte, lange afstand wandelaarsaangesproken. Wonderlijk dat die van niets wisten, er ook helemaal geen belangstelling voor hadden.

In St. David zelf het bisschoppelijk paleis uit de 13de eeuw bezocht.Het is een ruïne maar een mooie met veel uitleg en historische toelichting. Toen bestond al het House of Lords waarin deze nazaat van de kerstenaars uit Ierland qualitate qua qua te zitting had. Omdathet nog redelijk vroeg in de middag was met auto naar een andere graftombe, Carreg Sam(p)son, gereden. Was een leuk gezicht bij aankomst. Het ding stond midden in weiland met koeien, waarvan enkele erin lagen uit de zon. De dag besloten met het wegbrengen van de was naar een laundrette, lag de volgende dag om 12 uur droog en wel voor me klaar.

Het is omdat er een hillfort stond, want anders was ik er van m’n levensdagen niet terecht gekomen. Wat jammer was geweest. Want Llangranod, eens een vissersdorpje, bleek een alleraardigst vakantieplaatsje te zijn geworden met een stukje strand en wat verderop een paar baaitjes. Waar het goed toeven bleek in de zon. Een beetje beschut tegen de straffe zeewind die grote golven richting kust stuurde. Me opnieuw in zee gewaagd. De watertemperatuur vroeg wel enige acclimatisatie voordat je door bent.

‘s-Avonds waande ik me even bij Cuby in Grollo. In een café trad een band op. Ik had de auto met allerlei symbolen erop zien staan en dacht aan iets Keltisch. Waren het een stel oude mannen die 60-er jaren nummers vol verve ten gehore brachten. Zo te zien had de plaatselijke jeugd er wat moeite mee.

Van de week een beetje zoekende geweest. Op dinsdag was ik eigenlijk al door mijn programma heen, maar bleef toch hangen omdat me een paar mooie staplekjes aan de hand was gedaan. Maar het weer wilde niet meewerken. Dan weet je de woensdag nog nuttig te besteden aan inkopen doen en voor 2 weken vooruit te koken. De donderdag wordt dan een dagje wachten op wat niet komt. Vertrek je vrijdag, kom je terecht in een natuurpark, het Snowdonia National Park. Een aaneenschakeling van kronkelwegen, 20% hellingen op en weer 35% terug. Geen moer te zien, je rijdt door een geluidswal van ondoordringbare wouden. Tot je weer aan de kust komt. Maar die staat dan vol met uitgestrekte containerdorpen, waar je nog niet dood aangetroffen zou willen gaan, laat staan je vakantie doorbrengen. Ik moet zeggen dat ik me Wales ook heel anders had voorgesteld. Ruig en leeg. Erg veel mensen wonen er inderdaad niet per vierkante kilometer. Maar ruig… Het is voornamelijk heuvelachtig en alles is groen en in cultuur gebracht. En het is ontzettend toeristisch tot nu toe.

Dinsdag de hele dag besteed aan het bezoeken van 2 hillforten uit de ijzertijd (bewoond vanaf 800 voor Chr.). Dat was dus 2 keer bijna een uur berg op lopen en niet weten waar je uitkomt. Bij toeval beide gevonden; er staat totaal niets aangegeven. Het is telkens maar gokken welk public footpath je in slaat. Pas op de plek zelf, tref je als het meezit een bordje aan. Maar alle moeite wordt meer dan beloond. Fotootjes vanaf de grond geven geen goede indruk. Hoe leg een steenmassa vast? Vanuit de lucht krijg een totaalbeeld van de ommuring, de woningen en de omgeving. Dat vertelt wat. Zeker als je er zelf niet bij bent. Voor mij geldt het zoeken, het vinden en er doorheen, er tussendoor wandelen. Daar kan geen plaatje tegen op. Deze 2 waren overigens wel heel uitzonderlijk, omdat je nog zo goed de structuur en bebouwing kon zien.

De meeste hillforten zijn gewoon, hoge, kale heuvels/bergjes met als het meezit resten van aarde wallen en grachten.

GB zit in de greep van het ene schandaal na het andere. Waren wekenlang de politici het mikpunt. Nu zijn de pijlen gericht op Murdoch’s News of the world, dat iedere dag smeuïge verhalen bij elkaar schijnt te harken door het telefoonverkeer van Jan en alleman af te luisteren. Verder worden veel aandacht besteed aan de Britse slachtoffers in Afghanistan en de cricketwedstrijden tegen Australië.

Ik heb veel plezier van de radio. BBC3 is klassiek en BBC4 lijkt op Radio5 bij ons, maar veel informatiever, meer discussies en lezingen. BBC2 zal wel lijken op Radio 2, vlotte muziek, praatjes en leuk doende radiovrouwen en -mannen. Ontzettend melige grappen (zgn? van luisteraars) worden daar gedebiteerd. BBC1 schijnt te bestaan, nog maar een keer toevallig aangetroffen.

Vaak kom je iets tegen wat niet in het programma thuis hoort, maar desondanks niet te versmaden valt. Van de week was dat een luchtvaartmuseum en een kanaal-aquaduct (het heeft een echte naam, ik weet het niet meer). Het RAF-museum besteedde veel aandacht aan afgeblazen projecten die Engeland -na het debacle met het eerste passagiersvliegtuig met straalmotoren, de Comet, dat helaas verschillende keren door metaalmoeheid in de lucht uit elkaar spatte- weer op de kaart moest zetten als bouwer van gevechtsvliegtuigen. Een enorme hal was volgehangen met een stukje recent verleden, de Koude oorlog. Vriend en vijand staan nu broederlijk naast elkaar. Je kan je bijna niet voorstellen dat het nog maar 20 jaar geleden is, het lijkt al weer langer. Jongeren van nu zullen zich wel afvragen, waar ging dat allemaal over. Maar leuk voor oudjes zoals ik.
Het aquaduct van Pontcysyllte is een van de vele -we zitten vlakbij Coalbrookdale met de  Iron Bridge- hoogstandjes uit het begin van de industriële revolutie, eind 1700 begin 1800. Het overbrugt een dal met een rivier en vormt het verbindingsstuk in een kanaal voor de typische narrow boats. Een wonderlijk transportsysteem dat qua maat en omvang helemaal op elkaar afgestemd was. De kleine bootjes pasten precies in de kanaaltjes, sluizen enz. Hetzelfde systeem kent Frankrijk maar dan voor een veel groter scheepstype, de Spits. De een paar honderd meter lange ijzeren bak van net iets meer dan 2 meter breed, die bovenop tientallen meters hoge pilaren ligt, is nog steeds in gebruik. Maar nu voor pleziervaart.
Het was tegelijk mijn kennismaking het Offa’s Dyke. Een soort Hadrian wall, langer maar wel alleen van aarde op de grens van Engeland en Wales. Hij is aangelegd rond 790 na Chr. De functie ervan was niet de een of de ander buiten de deur te houden, want er ontbreken hele stukken. Naar het schijnt bewust en met het oogmerk onderling verkeer van mensen en goederen te reguleren. Het is maar hoe je het bekijkt. Een neef heeft vorig jaar de hele route gelopen. Hij heeft hiervan een uiterst leesbaar en interessant verslag op papier gezet. Ik denk dat ie dat wel beschikbaar wil stellen aan mensen die zich hierop willen stukbijten.
Dus in Wales aangekomen. De een na de andere onuitspreekbare plaatsnaam met dubbele LL-en en ritsen van medeklinkers achter elkaar zie ik voorbij flitsen. De dubbele LL spreek je uit als sj, dat scheelt al weer.Wales had de bijzondere belangstelling van de Romeinen vanwege de metalen in de grond. Bij Llandudno is men zo’n kopermijn aan het uitgraven. Sinds plus minus 2500 voor Chr. zijn hier mensen in de weer geweest om de aders malachiet en andere koperverbindingen tussen vnl. kalkgesteente weg te hakken met hertengeweien en grote kiezelstenen. Echt ongelooflijk. Aanvankelijk in de vorm van dagbouw, maar later via gangetjes tot 50 meter diep onder de grond. En misschien wel dieper, maar zover is men nog niet met het blootleggen van de Great Orme mijn.Antwoord gekregen op mijn vraag hoe die metaalrijke aderen kunnen voorkomen in de kalksteen. Het zijn 2 verschillende processen. Het binnenste van de aarde bestaat uit een kern van zware elementen, waaronder metalen. In de stenen buitenschil kwamen in de loop van de miljoenen jaren door aardbewegingen en drukverschillen kilometers diepe scheuren en spleten. Die zijn volgelopen met dat vloeibare spul uit de aardkern, dat een weg naar boven vond en daar stolde. Het weer is een groot verschil met vorig jaar. Een aantal dagen was het eigenlijk te heet om wat te doen. Daarom blijven hangen bij een dolmen in de buurt van Llanfairpwllgwyngill.  De volgende dag zelfs aan het strand gezeten en in zee gezwommen.

Ik zit nu in Caernarfon, waar de Romeinen een fort  in stand hielden om de haven te bewaken, die gebruikt werd als stapelplaats voor het koper. Het is de bekende plattegrond, rechthoekige ommuring, 4 poorten, 2 doorgaande wegen, barakken, werkplaatsen en graanschuren, het administratief centrum met de kluis in de kelder, de woning van de garnizoenscommandant en het onvermijdelijke badhuis, net als de latrine. In het leger werd een eigen god onder soldaten vereerd: Mithras. Van oorsprong Perzisch. In Iran leeft de traditie nog. Een paar jaar geleden ben ik daar in een sportschool geweest waar men geritualiseerde oefeningen deed met knotsen/zwaarden en schilden.
Boekentips van de week: Stiletto libretto van Bavo Dhooge (een Belg) en De twaalf stoelen van een Russisch duo Ilja Ilf & Jevgeni Petrov (uit 1928!).
Zoektocht naar de ideale cheesecake wordt voortgezet.

De eerste week zit er op. De eerste week in Engeland tenminste. Via de Kunstschouw in Haamstede, het -nog steeds gesloten- Musée Art Monderne in Lille, waar ik mijn ligfiets verkocht aan een gegadigde uit Bretagne (!) en Gravélines met Hollandse roots -heette ooit Greveling omdat ‘onze’ prins Maurits het korte tijd in nam in de strijd tegen de Spanjool-, heb ik eiland als het  ware langzaam beslopen. Maar daarna was ik ook niet meer te houden. Direct na aankomst ‘s-middags nog, hops 2 Romeinse forten. Beide gebouwd eind derde eeuw na Chr. om de uit Duitsland en Zweden overstekende Saksen buiten de deur te houden. Tevergeefs, het zit hier nu vol met Anglo-Saksen. De volgende dag waren Canterbury en Lullingstone aan de beurt. Canterbury is in WO2 enorm gebombardeerd. Zodoende kon men bij haar Romeinse verleden komen. Het museum zit dan ook midden in de stad ergens onder de grond. Alle middeleeuws uitziende bebouwing bovengronds is dus fake. In Lullingstone is een villa rustica gevonden, een van de vele in die streek. Het  woon- en badgedeelte staat in een overdekte ruimte. Een vergelijk met La Olmeda (zie 20090511 ) dringt zich op. Geef mij dan maar de Engelse aanpak. Het omhulsel, de hal eromheen ziet er niet uit. De omvang van de villa haalt het niet bij de ware paleizen in het zuiden. Het verschil zit hem in de toelichting bij wat je ziet en het oog voor details. Zoals de aanwezigheid van christelijke en de oorspronkelijk pantheïstische symbolen naast elkaar in hetzelfde huis. Ook de kinderen is gedacht; van alles en nog wat kunnen ze er onder leiding van iemand doen.

Me laten -nou ja- verleiden in Lullingstone om een boek te kopen waarin de mensen van het TV-programma Time Team (zie site Chanel4) hun mooiste plekjes tonen. Dat is niet zonder gevolgen gebleven. Het museum in Corbridge nog bezocht. Daarna heb ik enkele van hun toplocaties aan gedaan. Te beginnen met Sutton Hoo. Als ik hun motivatie goed leest -en dat had ik natuurlijk niet gedaan- blijkt er niet veel te zien te zijn. De vondsten zijn wel uniek, o.a. bootgraven van in 3 eeuwen tijd ver-Engelste Saksen. Een ervan is niet geplunderd en bevatte een schat aan grafgiften. Gouden sieraden en gespen, soldatenuitrusting en allerhande potten en pannen. Alles van hout is vergaan. Dus ook de schepen (een soort 20 meter lange vikingschepen) zelf. Daarvan resten alleen de klinknagels die de overnaadse planken aan elkaar verbonden. Toch waren de schepen bij de opgraving heel goed zichtbaar door verkleuring van het zand. En natuurlijk de klinknagels die nog op de goede plaats ook in het zand lagen. De skeletten van de begraven mensen zijn idem dito verzand. Het museumpje toont replica’s van de grafgiften. Het grafveld zijn wat heuveltjes. Nog nagemaakt ook, want anders zou er helemaal niets te zien zijn geweest. Na de opgraving is alles weer zorgvuldig dicht gemaakt en zijn de ‘zandschepen’ aan het oog onttrokken. Omdat het zo’n prachtig weer is, ben ik op het terrein van Sottun Hoo gebleven. Lekker in de zon gezeten, mijn waterzak gevuld voor een douche en verder gelezen in de biografie over Gaius Julius Caesar (resp. voornaam, familienaam en groepsnaam). Alleen mannelijke nakomelingen kregen in die tijd een voornaam, veelal die van hun vader. Met een 4de toevoeging, de oudere, schele (strabo) of manke werd dan wel duidelijk om wie het ging. Meisjes kwamen er nogal bekaaid vanaf; alle zussen heten hetzelfde: de vervrouwelijkte familienaam (bij Caesar dus: Julia voor zijn zowel zijn zus als zijn dochter). Om ze uit elkaar te houden, kregen ze een volgnummer… Ik heb de eerste 40 levensjaren uit en begin nu aan zijn roemruchte periode. Die van legeraanvoerder die Gallië onderwerpt. Hij begint daaraan zonder een echt militair verleden. Zijn enige ervaring bestaat uit wat verrassingsaanvallen op die arme Lusitaniërs die ik in Spanje en Portugal ben tegengekomen. Het opjagen van deze oorspronkelijke bewoners -de Golf van Biskaje in- blijkt niets van doen te hebben met de verovering van Gallië, zoals in die landen wordt beweerd. Weer iets geleerd dus. Al lezend moet ik als maar denken aan een Pim Fortuin-achtige figuur. Hij wordt afgeschilderd als een dandy, zeer welbespraakt, enorm ego, volstrekt opportunistische (populistisch), schrijver met literaire kwaliteiten en promiscue bij het leven (legt het aan met elke vrouw van vriend of vijand, een soort overreactie op beschuldigingen van homo-erotische jeugdzonden!?). En tot slot, hij komt ook aan een nogal abrupt einde.

Vrijdag Grimes Graves bezocht. De associatie met een grafveld ligt voor de hand. De  honderden kuilen zijn daarvoor wel een beetje groot. Het zijn dan ook resten van ongeveer 10 meter diepe mijnschachten uit de steentijd. Er werd hier om enorme schaal vuursteen gedolven met als belangrijkste gereedschap delen van hertengeweien als pikhouweel. Van de vuursteen, een glasachtig materiaal, werden stukken afgeslagen die konden dienen als mes of bijl. Het gebruik ervan is uitgeprobeerd en dat viel heel niet tegen. Met zo’n bijl was een boom in wip geveld. Een stenen mes is veel scherper dan een stalen. Ze worden danook nog gebruikt bij delicate (oog)operaties. Na 2 uur rijden kom ik aan bij Flag Fen, onder de rook van Peterborough. Het landschap is totaal veranderd. Vanmorgen nog in de bossen, nu waan ik me thuis in Nederland. Uitgestrekte velden zover het oog reikt, doorsneden met sloten en kanalen met dijken. Het is even wennen, dat ze die kanalen hier dykes noemen. Flag Fen was aan het einde van de bronstijd een veengebied met bewoonde hoger gelegen stukken, midden in verder moerassen. In dit soort gebieden worden vaker merkwaardige vondsten gedaan. De luchtdichte laag water met daaronder zure veengrond blijken uitgelezen condities te zijn om bv hout te conserveren of huid te looien. Voor wat hier gevonden is, kan  geen verklaring gegeven worden. Onder water werden meer dan een kilometer lange rijen palen aangetroffen met in het midden een platform van hout, zo groot als 2 voetbalvelden. Over de rijen van 5 palen naast elkaar heeft geen vlonder gelegen. Het was dus geen weg naar dat platform. Maar wat dan? Het heeft er alle schijn van dat het iets ritueels is geweest. Zoals ook elders zijn (gebroken) wapens aangetroffen. Een stukje van de palenrij is blootgelegd en te bezichtigen. 3000 jaar oude boomstammen keurig in het gelid. Al dit merkwaardigs lijkt nog maar een kort leven beschoren. Door verdroging van het land verdwijnt de eeuwenlange bescherming. In bezoekerscentrum lag een wagenwiel uit die tijd. Degene die me rondleidde gaf het nog 20 jaar. Meerdere malen is geprobeerd het te conserveren, echter zonder blijvend resultaat.

De week afgesloten met 2 badhuizen, in Leicester en Wall. Na een paar heel mooie dagen is het wat minder geworden. Het is nog warm maar het regent regelmatig, waardoor het klam aanvoelt. Dit keer maar één probleempje om op te lossen. Waar verkochten ze nou die lekkere lemon cheesecake, van vorige keer. Tesco was het volgens mij zeker niet; bij Sainsbury hadden ze niet precies wat ik zocht. Dan toch Asda? Wordt vervolgd.

Ik ben heelhuids thuis aangekomen. Volgend jaar mei/juni maak ik het resterende deel van Engeland af. Nu eerst een andere en sterkere auto zien te krijgen. Want de reis gaat verder. Daarvoor zijn de afgelopen 6 weken te goed bevallen.
Uiteindelijk ben ik op woensdagmorgen 10 september opgehaald. Een dagje later dan afgesproken. Maar à la. Vervelender was dat de vrachtwagen niet de afgesproken spullen bij zich had om de zaak op de trailer te zetten. Echt onbegrijpelijk; d’r is tevoren uitgebreid over gekorrespondeerd. Voor de zekerheid door de alarmcentrale nog een keer nagetrokken. En dan toch dit. Met gevolg dat de chauffeur uren bezig is geweest om iemand te vinden met een kraan. Toen was het eigenlijk in wip gepiept en was het obstakel – de lage brug – genomen. En kon de terugreis worden aanvaard.
Jammer genoeg kon/mocht ik niet meerijden met de vrachtwagen. Hij heeft me wel een eind op streek geholpen door me naar een wat grotere plaats (Lancaster) te brengen, waar ik de trein naar Londen kon pakken. ’s Avonds laat daar aangekomen en een kaartje voor de Eurostar gekocht. Bewust de middagtrein genomen om ’s ochtends nog even in het British Museum de tentoonstelling over Hadrianus te kunnen bekijken.
Een gouden greep bleek de volgende dag, want er brak brand uit in de Kanaaltunnel waardoor alle middagtreinen werden gecanceld. Daar zat ik dan in de wachtkamer met honderden anderen. Snel maar weer een kamer gezocht en nu een vlucht me EasyJet geboekt. Dat boeken was wel een aparte ervaring. Ik had eerst gekeken of er een stoel beschikbaar was. Toen dat het geval was, een paar uur aangezien hoe de brand zich ontwikkelde en daarna een ticket gekocht. Deze besluiteloosheid straft EasyJet meedogenloos af. Kostte om 17.00 uur het kaartje nog 95 pond, om 20.00 uur werd me al 127 pond in rekening gebracht.
Het verblijf in Ravenglass heeft natuurlijk veel te lang geduurd. Er was totaal niets te beleven. Ja, een reisje met een mini stoomtreintje. Maar dat was het dan ook wel. Het plaatsje zelf was prachtig. Ik kan nu wel aardig uit de voeten met de vlieger – een 2 meter groot vliegend matras – die ik in de auto vond.
Bijzondere dank ben ik verschuldigd aan voormalig treinstation Ratty Arms, dat het mogelijk maakte in de caravan te overleven. Ik kon daar water, stroom en internet gratis en voor niets krijgen. De eerst paar dagen hielpen Tearoom Rose Garth en hotel Pennington me uit de brand. Een paar plaatjes van ze is hier wel op z’n plaats.