Motorpech! Bergafwaarts was er nog wel beweging in te krijgen. Maar o wee een heuveltje. Dan moest ik bijna uitstappen om de auto te helpen omhoog te komen. Ik schaamde me dood op de snelweg. Met knipperlichten aan ben ik over de vluchtstrook naar Pamplona ‘gekropen’. Pas in een donkere tunnel zag ik wat er aan de hand was. Het lampje van de brandstofpomp brandde. Dus blijkbaar laat die het afweten. Ben vanmorgen langs geweest bij een garage die verstand heeft van mijn auto. Hadden jammer genoeg geen tijd, morgen ben ik de eerste (hoop ik…). Pamplona heeft een aardige, oude binnenstad. Deels nog ommuurd. Het meest bekend is de jaarlijkse ren-voor-je-leven wanneer de stieren van hun grazige weiden dwars door de stad richting sterfhuis cq arena worden gedirigeerd. Op een van de dranghekken werden de slachtoffers van dit gebeuren met een herinneringsplaatje herdacht. Was het niet Hemmingway die hierover in lyrische bewoordingen een boekje open deed?

Eigenlijk had ik al eerder de terugreis willen aanvaarden. Het thuisfront waarschuwde me echter voor grote files in dit weekend van van vakantie terugkerende Fransen. Hoorde dat de aanschuiftijd voor Bordeaux 5 uur bedroeg. Vandaar nog maar wat leuke bestemmingen uit mijn onuitputtelijk lijst geplukt (zie tabs onder kop weblog). Zo kwam ik in de Rioja terecht. Wondermooie, lieflijke streek, heuvelachtig ingeklemd tussen 2 bergketens. Een grote wijngaard. De dagen die ik er doorbracht, was het weer eens moordend heet (37/38º in de schaduw). Standplaats was San Vicente de la Sonsierra. Een oud vestingstadje. Nu helemaal gericht op zich indrinkende toeristen. Die er overigens nauwelijks waren. Ik stond ergens beneden op een grasveldje bij de Ebro. Vlakbij een waterstation waar boeren met tankwagentjes langs kwamen. Een boete van € 6000 riskerend heb ik daar zeer regelmatig verkoeling gezocht. De voorbij vliedende rivier bood die mogelijkheid helaas niet. Me verder goed kunnen vermaken. ‘s-Morgens op pad, ‘s-middags onder een boom en om 19.00 uur een glaasje met tapas. Tegelijk met de bewoners, die je de hele dag niet ziet en dan ineens te voorschijn komen op de plaza mayor. Voor de laatste keer nog wat fraaie hunebedden gescoord en een niet onverdienstelijke opgraving van bewoning uit brons/ijzertijd, La Hoya. Ik kan het niet laten een paar plaatjes bij te voegen. Op een ervan is goed te zien dat er stevig geknutseld wordt aan die dingen. De opstaande stenen hebben de neiging om te vallen door druk van buitenaf. Van La Hoya laat ik een paar grafstenen zien. Een gebruik dat dus al teruggaat eeuwen voor Christus.

Echt helemaal blij ben ik geworden van mijn bezoek aan de Romeinse stad Andelos. Om meerdere redenen. Er werd dit keer eens een goed en informatief verhaal verteld bij al die rijtjes kniehoge, grijze stenen. Dat ontbreekt het veel te vaak aan. Niet voor niets kom je er bijna nooit iemand tegen. En er was ook wat meer te zien dan de geijkte onderdelen als bad-/woonhuis en markt. Te weten: de stuwdam van een stuwmeer, waterberging en een zgn. waterkasteel waar het water verdeeld werd naar belangrijkste afnemers w.o. het badhuis.En niet te vergeten het zebrapad.

Deze verloren dag -musea op maandag gesloten en gisteren al op de fiets een rondje gemaakt- is een mooi moment om even terug te blikken. Al eerder gaf ik te kennen dat het een beetje te veel van hetzelfde was. De tocht door Turkije bv. 2 jaar geleden was een grote ontdekkingsreis. Vandaar nog al veel tijd doorgebracht met verpozing. Ook leuk, maar… Aanvankelijk was ik bang om te zullen komen van de hitte in de zomer. Dat is meegevallen. Alhoewel een paar keer was het echt niet te harden. De caravan is zo goed geïsoleerd dat je de warmte prima buiten kan houden. Maar ja, je moet toch een keer naar binnen. En dan is de warmte er maar heel moeilijk uit te krijgen. Van de vakantiedrukte heb ik weinig last gehad. Het is echt te gek dat mensen allemaal bij elkaar kruipen op een kluitje, terwijl het een paar honderd meter verderop muisstil is. Van de economische malaise in beide landen merk je als passant niet echt veel. Alhoewel in Pamplona staan wel heel veel winkels leeg. Als je wat beter kijkt, valt je oog al snel op stilgelegde (woning)bouwprojekten, lege kavels met alleen infrastruktuur en bordjes te koop of prijsverlaging. De verhuiswagencombinatie blijft overal veel bekijks trekken. Een Portugese dame kwam een heel nieuwe bijnaam: bunker op wielen. Grootste ergernissen deze reis waren de Garmin routeplanner en de vliegen. Wat voor idiote routes dat apparaat voor me bedacht, valt niet te filmen. Altijd dwars door de binnenstad. Oeroude wegen kende die niet. Afslagen op rotondes klopten (bijna) nooit. Wat je ook wijzigde in de instellingen, het bleef een grote ramp. Iedere keer voor vertrek nam ik daarom de hele route door m.b.v. de landkaarten op mijn mobiel. En vergeleek de daarop berekende weg van A naar B. De mobiele telefoon is de relevatie van deze reis. Zeker nu de kosten van internet gelijk getrokken zijn met thuis. Nooit meer op zoek naar een wifi hotspot. Het is makkelijk mee te nemen, je hebt het altijd bij je. Midden in nowhere wees het met de weg naar een verborgen hunebed waar ik op de tast al lang aan voorbij gelopen was. Voor Jan en alleman ben je altijd en overal life te bereiken via sms, mail of Skype. Wil je wat weten, het apparaat weet alles (te vinden). Elke Lidl om maar een dwarsstraat te noemen.

P.S. woensdag 9 augustus

Bijna 2 dagen in een garage doorgebracht. Een rib uit mijn lijf. Nadat de motor gerepareerd was, ging een ander rood lampje branden. Iets met de remmen. Ben benieuwd wat de dag van morgen brengt. Op de terugreis.

De laatste keer had ik weinig te melden vanuit Portugal. Veel zee en plenty zon. Mooie stranden in het noorden. Alleen met vloed te betreden. Bij eb trekt de oceaan zich terug achter een barrière van rotsen. Af en toe is er een gaatje waar vroeger een vissershaventje was. Ten tijde dat men nog roeiend er op uit trok en bij terugkeer z’n bootje liet droogvallen. Daar is het dan ook stervens druk met badgasten. Desondanks ben ik er bijna een hele week gebleven. Na tienen ‘s-avonds was het er weer rustig en bleef je als enige over. Tenminste dat was de eerste paar dagen het geval. Daarna kon je goed merken dat de zomervakanties los gebarsten zijn. De een na de ander camper begon zich bij me te vervoegen. Tijd om eens wat verderop te gaan, richting Spanje. Ik kwam uit in Camposancos, iets ten zuiden van A Guarda. Daar waar de Rio Miño -op de grens van Spanje en Portugal- zich met de Atlantische oceaan verenigt. Pal aan de kust was het ook hier een drukte van je welste. Maar nog geen 500 meter meer stroomopwaarts van de rivier dezelfde stranden en met minder wind op de koop toe. En bijna geen kip te bekennen. Moeilijk te vatten. Onthou overigens de naam van de rivier; ze bleek nog meer verrassingen in petto te hebben. Ik kwam een beetje onbedoeld hier terecht. Dat lag niet aan het mooie castro Santa Trega. Het weer sloeg om en dan kan je beter aan de kust zitten dan in het binnenland, bedacht ik me. Een beetje voortbordurend op mijn ervaringen in Haamstede. Waarom zou dat hier ook niet zo zijn? Bleek aardig te kloppen. De dagen begonnen telkens bewolkt en mistig. Maar tegen de middag klaarde het op en werd het heerlijk weer. Prima om me ‘s-ochtends aan mijn verslaving te kunnen overgeven, het invullen van KAKURO-puzzels. Een soort Sudoku, maar dan wat uitgebreider. Mijn niveau is bruine band, gemiddeld dus zoals de meeste van mijn kundes en kwaliteiten.

Spanjaarden en Portugezen hebben ongeveer hetzelfde leefpatroon. Of je ziet heel vroeg aantreden. Of pas tegen het eind van de middag tot een uur of 9/10 als de zon ter kimme neigt. Ik heb dan al lang m’n avondeten naar binnen. Van koken is deze reis overigens niet zo veel terecht gekomen. Uitgezonderd een paar keer nasi en bami. In Portugal was er een keur aan kant en klare kabeljauw-maaltijden te krijgen. En in Spanje eet je natuurlijk paella. Maar d’r is veel meer lekkers waar ik de naam niet van weet. Waaronder een soort platte koeken, gevuld met iets van kikkererwten(?) en vlees of vis. Zo tegen de tijd dat de stranden verlaten worden, begint mijn avondprogramma. Het (her)bekijken van allerlei TV-series, meestal policiers. Al verschillende reizen had ik de integrale doos DVD’s van La Piovra bij me. Durfde er nooit aan te beginnen, bang dat het enorm zou tegenvallen. La Piovra was een beroemde Italiaanse TV-serie uit de jaren 80/90 over de strijd tegen de maffia die bovenwereld was binnen gedrongen. Heeft meer dan 10 jaar gedraaid. Was toentertijd een sensatie; ik weet nog dat ik voor thuis bleef. Onbegrijpelijk, met de ogen van nu. Wat een draak. Andrea Camelleri, de schrijver van een groot aantal detectives met in de hoofdrol commissaris Montelbano, trok me over de streep. Hij is een van scenaristen geweest. Ik begrijp niet hoe ze hem hiervoor hebben weten te strikken. De lichtvoetigheid van Montelbano versus het noodlotsverhaal van een koene, eenzame ridder. Moet nog bijna 50 afleveringen…

Bij het vertrek uit Camposancos had ik echt het gevoel aan de terugweg begonnen te zijn. Had een route uitgestippeld van telkens ongeveer 100 km naar de Pyreneeën. Hoppend van castro naar castro. Bij de eerste de beste tussenstop viel ik al met m’n neus in de boter. Had een overnachtingsplekje op het oog aan de eerder genoemde Miño. Dat bleek niet meer en minder dan een soort thermen te wezen, met zwavelhoudend water in kleine bassins. Echt gezond en zo goed voor de huid. Helemaal gratis en voor niks. Tien kilometer verderop in Ourense maakten ze het nog gekker. Overal langs de rivier dezelfde voorzieningen maar dan met heet en warm water. Dag en nacht geopend!

Zelfs midden in de stad was er een, op de plek van een Romeins badhuis. Die kenden dit fenomeen dus ook al. Daar stond overigens wel wat tegenover. Het archeologisch museum in Ourense had er aan moeten geloven vanwege bezuinigingen. Brood en spelen…?

Inmiddels aangeland in Las Médulas. Nu een natuurpark. Maar het was de grootste goudmijn in Galicië ten tijden van de Romeinen. Hier werd op industriële schaal gewerkt. Bij gebrek aan buskruit zijn hele bergen opgeblazen met waterkracht. Van 60 km ver werd via uitgehakte kanalen/aquaducten water aangevoerd en verzameld in grote kunstmatige meren. De op te blazen stuk berg werd vervolgens als een gatenkaas doorboord met een gangenstelsel. Hierin werd dat verzamelde water uitgestort. Met gevolg dat de rotswand het begaf en weg brak. Soms wel 100 meter hoog. Dat allemaal met het oogmerk om bij het erts houdende gesteente te kunnen komen, dat onder die lagen kalk- en zandsteen verborgen lag. Men schat dat al die moeite is gedaan om in totaal 6 à 7000 kilo goud te vergaren. Wat rest is een fascinerend landschap. Je kan niet geloven dat het met mensenhanden is gemaakt. De natuur had het niet beter gekund.

Weinig te melden eigenlijk. Heel veel van hetzelfde. Dat is het nadeel als je hier al 4, 5 keer hebt rondgeneusd. Een castrootje hier een cividade daar. De een wat indrukwekkender dan de ander. Maar allemaal met veel ommuring en daarbinnen grote aantallen ronde huisjes. Moet nog even wat rechtzetten. Eerder meldde ik dat zo’n castro door maar iets van 50 personen zou zijn bewoond. Dat klopt niet. Het zet net iets anders. Binnen een castro bevonden zich vaak tientallen ommuurde percelen waar een extended family in meerdere huizen met opstallen woonde. De omvang daarvan was voornoemd aantal. In totaal ging het dus om veelvouden daarvan. Het is maar dat je het weet… Geen fabeltjes de wereld in helpen.

Voorts mag ik jullie niet een plaatje onthouden met het tot nu toe meest echte hunebed. Het ligt er bij alsof het net is uit gegraven uit een grafheuvel.

Voor de rest, ja wat zal ik zeggen. Ik kom geloof ik aardig op kleur. Sta al een dag of 5 pal aan het strand bij Carreço, iets te noorden van Viana do Castelo. Goed uit te houden, een beetje erg veel wind naar daar biedt een parasolletje prima soelaas voor.

Donderdag 29 juni De nacht in een eucalyptus-woud doorgebracht. Het stormde en goot bijna continu. De volgende morgen stond ik in een vijver. De eucalyptus verdringt in Portugal de veel trager groeiende naaldbomen. De papierindustrie zou er achter zitten. Voor het aanzicht is het geen achteruitgang. Het kunnen heel indrukwekkende bomen worden, als ze tijd van leven krijgen. Bij de bosbranden van onlangs vormden ze wel een groot probleem, naar het schijnt. Ze zijn licht ontvlambaar.

Een heel macabere oord bezocht: Panóias. Een Romeins heiligdom uit de nadagen van het empire, onder speciale bescherming van de Senaat in Rome. Het bestaat uit een een drietal enorme rotsblokken waarin keurige rechthoekige en ronde kisten zijn uitgehakt, mensgroot en heel klein. In het heiligdom werd Serapis vereerd. Een van oorsprong in Epyptische god. Bedacht door de Grieken nadat Alexander de Grote het land aan de Nijl onder de voet had gelopen. De Griekse overheersers (de Ptolomaeën, Cleopatra behoorde tot deze dynastie) hadden wat moeite met al die dierengoden; de hunne waren juist zo vermenselijkt. Uit Osiris (Egyptische god van de onderwereld) en Apis (de heilige stier) kneden ze een alternatief, met de kwaliteiten van beide. Geneeskrachtig tot de dood erop volgt. Uiterlijk leek hij heel erg op Zeus. Tot zover weinig aan de hand. De riten waren echter gruwelijk. In de kisten werden offerdieren en waarschijnlijk ook mensen om zeep geholpen. Vervolgens gekookt en opgegeten. En dat allemaal om het eeuwige leven te mogen verkrijgen. In Turkije is ook een plaats waar dit kunstje werd vertoond, in Perge.

Vrijdag 30 juni Terecht gekomen in Peso de Régua. Stond niet op mijn lijstje, vond een foldertje met inspirerende zaken. De stad ligt aan de Douro. De vallei is een grote wijngaard. Maar een paar flesjes gekocht, om te proberen. M’n aandacht werd getrokken door 2 castro’s. Een bleek weer niet veel voor te stellen. Veel hek van EU-geld, weinig wol.Maar de ander Fonte do Milho was heel bijzonder. Het oogt nu meer dan toen de opgravingen begonnen. Grote delen van de ingestorte muren zijn herbouwd. Het bronstijd fort is door Romeinen heringericht als boerderij. Aan de toegankelijk ter plekke is ook de nodige aandacht besteed. Alleen een probleem, het is schier onbereikbaar. M’n Garmin GPS raakte er totaal van slag van. Dat doet ie wel meer in Portugal, maar dat terzijde. Ondanks mijn uitdrukkelijke instructie geen bos- of zandpad in te slaan, kon het apparaat geen andere mogelijkheid bedenken. En terecht dit keer. De auto vond het maar weer niks. Van een reis door Namibië heb ik gelukkig overgehouden dat je een veel te steile helling alleen op komt als je onderaan een aanloop neemt, vol gas geeft en het pedaal tot bovenaan helemaal ingedrukt blijft houden. Aldus geleerd van een Zuid-afrikaanse ‘boer’ die me op deze wijze uit een diepe kloof waar we ons vast hadden gereden in het zand, terugbracht in de bewoonde wereld (met nog steeds alle lof voor Hanny, die te voet hulp is gaan halen; ik moest de auto bewaken…). Het opgeworpen stof van mijn klim is nog bezig neer te dalen!

Zaterdag 1 juli De Portugese kant-en-klare paella Valenciana is rijker gevuld maar kan qua smaak niet tippen aan de Spaanse van de Coop. Ach ja, zo maar een constatering. Een mijmering na het eten met een glaasje vino verde. Van zelf wat koken, zal niet veel meer komen. Zeker nog een keer nasi of bami. Maar d’r liggen nog 10 blikken couscous ed uit Frankrijk te wachten op bereiding. Goed voor zeker het dubbele aantal culinaire belevenissen. Daar kan ik zelf niet tegenop. Als je het bordje ‘mamoa’ ziet, zou eigenlijk een lampje moeten gaan branden. Niet stoppen, uitkijken naar een ander leuk bordje. Bv. met Sepultura antropomórfica of Via romana. Helaas bedacht ik me dat na meer dan een half uur stevig doorstappen. Mamoa’s zijn grafheuvels. Daar kan een hunebed in zitten. Alleen je ziet er niets van. Castro Sabroso en Pópulo aan gedaan. Van de eerste werd nergens kond gedaan, van haar bestaan. Was desalniettemin de interessantste van de 2. Een castro is een versterkt dorp, boven op een heuvel. Men neemt aan dat er maar een familie met nauwe verwanten, een persoon of 40/50, woonde. Dat maakt het des te opmerkelijker wat ze in een paar generaties opbouwden. Enorme ommuringen met daarin minuscule huisjes, meestal rond en in doorsnee 3 à 4 meter. Toen een eeuw voor Christus de Romeinen (wo. Julius Caesar) begonnen aan de verovering van Spanje/Portugal zijn de dorpen pas echt vestingen geworden. Castro Pópulo is daarna nog eens omgetoverd tot een heiligdom geworden, gewijd aan de evangelist Marcus. Ik krijg de indruk dat Onze Lieve Vrouwe van de barmhartige dood (Boa morte) hem aan het voorbij steken is.

Zondag 2 juli Lees dat onze zeloot van de Pax Americana het bijltje er bij neer legt in De Volkskrant. Bedankt Paul Brill voor je ergerniswekkende columns, las ze altijd met plezier. Alle gestelde doelen voor vandaag niet gehaald. Alleen wat bijvangst. Een mooie deksel op een antropomorf rotsgraf (vroeg middeleeuws). Ontbraken tot op heden overal; had een platte steen verwacht. Menu voor vanavond: kaasfondue. Van thuis, zat nog ergens diep in de koelbox. Onderweg bij de rijdende bakker een stokbrood gekocht.

Woensdag 5 juli Even bijkomen, net in Gaia -zeg maar zuid Porto aan de andere kant van de Douro- een close encounter gehad met de een busje van de post. Hij probeerde me op een wat bredere eenbaansweg in te halen, maar kwam klem te zitten toen ik een beetje moest uitwijken voor half op de stoep geparkeerde auto’s. Allebei schaafwonden. De scharnieren van mijn wat ontzette luiken in de zijkant van de auto zijn met een paar forse tikken met de hamer weer in het gareel gebracht. Ben benieuwd wie de verzekeraars gaan aanwijzen als schuldige. Was het oosten van Portugal tegen de grens aan met Spanje ontvlucht. Overdag ver over de 40º buiten, in de caravan om 8 uur ‘s-avonds nog 32º. Stond aan een praia fluvial aan de rivier Sabor. Was goed toeven onder een boom in het gras en af en toe wat verkoeling zoeken in het water. Twee excursies gedaan in Vale do Côa, wereld erfgoed. De aanleg van een stuwdam is halverwege afgeblazen om dit schoons te behouden. Moordende tripjes in een 4W-drive om wat vage rotstekeningen te bekijken (alhoewel, op de foto’s is meer te zien dan in het echt!). Bijna allemaal afbeeldingen van dieren. Als er een mens in voorkomt, is ie duidelijk op jacht of verricht scabreuze handelingen (fucking a duck or goat… aan de ware aard van de man schijnt in 20.000 jaar weinig veranderd te zijn).

Geen erg gelukkige hand met het zoeken/vinden van castro’s cq pre-romeinse bewoning van het Iberisch schiereiland. Beklom al een keer vergeefs een berg waarop zo’n versterkt dorp zou moeten liggen. Niets te vinden, alle paden er naar toe waren totaal overwoekerd. Nu, vanmorgen maakte ik het nog bonter. Ben een heel verkeerde heuvel te lijf gegaan. Moest die aan de overkant hebben, bleek later toen ik op internet keek. Dat laat ik me niet gebeuren, op de terugweg doe ik zeker een nieuwe poging. Het blijft een belevenis om door een stadje te lopen van bijna 3000 jaar oud. Daar kan een blik vanuit ruimte met Google Earth niet tegenop, alhoewel… Kijk zelf: Castro Mozinho, coördinaten 41.149475 -8.310919.

Over doorzetten gesproken. Begin deze week stond ik een paar nachten in Talhadas. De caravan afgekoppeld op een verlaten voetbalveld met een prachtig uitzicht op de omliggende bergen. En op pad met alleen de auto. Dat doe ik zo veel mogelijk. Ik zoek dan een beetje centrale plek en werk van daaruit mijn verlanglijstje af. Het heeft geen zin om die sleurhut over naar toe te slepen. Plus, het beperkt je mogelijkheden. Zo ook nu. Het laag hangend fruit had ik al geoogst. Waaronder dolmen Capela dos Mouros. Prachtig met de dekstenen er nog op en midden in aarden heuvel. Zoals het hoort. Er lagen nog 2 dolmen te wachten om vereerd te worden met wat aandacht. De eerste was relatief snel gevonden met de GPS van de auto in de hand. Maar 1 km heen en 1 km terug. Dolmen Poco dos Mouros met uniek, de sluitsteen van de ingang en in een bed van keien. De tweede lag verder weg. De auto een bospad opgestuurd. Begon aardig, redelijk berijdbaar. Allengs verslechterde de kwaliteit van het weggetje. Moest de zijspiegels inklappen omdat ook het struweel zich steeds meer begon op te dringen. Eindelijk na een paar km diende zich een plekje aan waar ik kon keren. Maar ik had nog steeds niet dat mini dolmentje bereikt. Even getwijfeld of ik te voet verder zou gaan. Maakte me zorgen over de weg terug. Dacht al aan het bellen voor iemand met tractor. Toch maar gaan lopen. Een stok gezocht om wilde dieren van het lijf te houden. En in de andere hand m’n GPS. Om de paar honderd meter even gekeken waar ik was. Vreselijk, ik liep met een grote boog om het grafje heen en kwam geen stap dichterbij. Na bijna 2 km de moed opgegeven. Van het pad afwijken was geen optie. Had me dan dwars door de dichte begroeiing heen een pad moeten hakken. Terug naar af. De auto hield zich kranig. Iets te naar later bleek.

Stond op het punt om weg te rijden. Dan maar niet hè? Zag toen even verder nog een pad dat van meet af aan wat hoger de berg op liep. Kon het niet over mijn kant laten gaan. Dit keer zonder auto. Na 1,5 km het stenen grafkistje gevonden, was drie keer niks. Maar toch.

Ben vanuit Talhadas in een keer 100 km noordelijker getrokken, naar Mozinho dus. Had na veel vieren en vijven eindelijk een staplaats gevonden. Lukte het me met geen mogelijkheid me te bevrijden van de caravan. De auto wilde niet meer door z’n knieën zakken. De standaard procedure is. Poten van de caravan uitzetten. En vervolgens de luchtvering van de auto laten leeglopen om er onderuit te kunnen rijden. Verdomme, wat nu? Bij een garage langs gegaan om te vragen of er een dealer van de auto in de buurt is. Nee dus. Een monteur ter plekke constateerde dat er vermoedelijk iets mis was met de luchtpomp die balgen van de luchtvering opblaast. Een auto-elektriciën (wist je dat die bestond?) gebeld en die had al eens zoiets bij een ander type auto aan de hand gehad. Ben daar heen begeleid. Helaas moest 2 uur later de conclusie worden getrokken dat er niets aan te doen was. Maar hij had wel een tijdelijk oplossing. De vering kan ik kan ik voortaan laten leeglopen door de luchtslang los te trekken. En om die zaak weer op te pompen heeft ie buiten het systeem van de auto om een schakelaar aangebracht waarmee ik de luchtpomp aan en uit kan zetten. Niet elegant maar wel functioneel, hoop ik… Over de kosten zal ik maar niet reppen. Hulp garage gratis, uren werk elektricien € 30.

De teleurstellende start van vandaag is vanmiddag helemaal goed gemaakt door een bezoek aan de Romeinse stad Tongobriga bij Freixo. Op de plekken die opgegraven zijn, is heel goed te zien hoe de Romeinen hun stad bouwden over wat er al bestond. Op de rotsbodem zijn de uitgehakte grondvlakken van de huizen van de oorspronkelijke bewoners terug te vinden. Achter de muren van het badhuis bleek nog een (ceremonieel?) badhuisje te staan. Ook uitgehakt uit de rotsen. Blijkbaar te veel werk geweest om dat op te ruimen. In de loop van de eeuwen zijn ook de Romeinse stad verloren gegaan. In de middeleeuwen is er een klein dorpje bovenop gebouwd. Dat is omgetoverd tot een hoge school voor archeologie. De herontdekking van de Romeinse is eveneens tamelijk recent. Er stak ergens een stukje muur boven de grond, dat in de volksmond de Moorse muur werd genoemd. Bij uitgraven vond men 7 meter diep een heel (ingestort) badhuis. Met daaraan een immens forum (centrale stadsplein).

Toch nog eventjes iets over het weer in Portugal. Het is hier nl herfst, zo lijkt het. Gisteravond heb ik zelfs de kachel aan gehad.

Eigenlijk niet zo veel gedaan de laatste tijd. Het is gewoon te heet. Ruim boven de 40°! Slapen in een bakoven valt dan ook zwaar tegen. Bij zo’n Chinese winkel een ventilatortje gekocht, geeft enigszins verlichting. Gelukkig is de ergste hitte voorbij. Plus, ik sta nu boven op een hoge klif aan de kust. Lekker windje de hele dag en vanmorgen had de zon de nodige moeite de mist te verdrijven.

Het nieuws hier en bij jullie wordt bepaald door de enorme bosbranden en de vele slachtoffers. Alhoewel, ik kwam er pas achter via BVN. Een paar dagen ben ik op bezoek geweest bij een kennis in Lissabon, de portugese partner van een ouwe vriend uit NL, die enkele jaren terug is overleden. Daar zag ik het drama op TV. Zij kijkt trouw naar het nederlandse nieuws om de taal bij te houden en om -denk ik- reden van weemoed. Maar dat schijnt iets typisch portugees te zijn, saudade… Ondanks dat ze de gepensioneerde leeftijd heeft bereikt, probeert ze nog steeds wat te werken, als toneelspeelster. Toen ik er was, trad ze op als moeder van 5 ongetrouwde dochters in het Spanje van begin 20ste eeuw. Het stuk is van Garcia Lorca en heet Het huis van Bernarda Alba. Niet bepaald een luchtig, zomers verhaal. En ze moeten het nog tig keren spelen, elke zaterdag tot eind september. Bernarda staat voor de opgave de eer van haar dochters te bewaken, na de dood van haar man. Om de sfeer te schetsen. In de 19de eeuw was het nog gebruikelijk dat het huis van de weduwe voor 8 jaar lang werd dichtgemetseld. Een regime dat door de tijd al iets versoepeld was tot het gesloten houden van ramen en deuren. Het loopt natuurlijk allemaal niet goed af. Aan het eind is er in ieder geval één dochter minder.

De paar dingen die ik bezocht heb, zijn op de vingers van een hand te tellen. Heel veel gelezen, op een bankje in de schaduw. En zelfs daar ging je bijna van je stokje. Op weg naar Lissabon nog wat hunebedden opgespoord. Viel een beetje tegen. De meeste zijn niet toegankelijk voor publiek, staan op privéterrein van grootgrondbezitters.

Rond en in groot-Lissabon trof ik een lapidarium van grafzerken. Van Etrusken tot een paar honderd jaar geleden. Het museum in Odrinhas staat pal naast een vroeg-middeleeuwse begraafplaats. Verder een drietal rotsgraven van duizenden jaren voor Christus. En van iets latere tijd, zeg maar een paar eeuwen voor onze jaartelling een fort. Al heel gelijkend op ons meer bekende versies uit latere tijden, met dikke muren en naar voren uitstekende torens.

Vandaag bevrijd, bevrijd door de EU nog wel. Kan mijn telefoon gaan gebruiken om internet op te gaan, voor dezelfde prijs als in NL. Dat was voorheen wel andere koek, in het buitenland. Ja, dacht ik… maar het is een weekje later. Pas vanaf de 15de. Nog even behelpen voor de deur van Museu do Megalitismo in Mora.

Maandag 29 mei Ben een dagje extra in Avila blijven hangen, even een dagje genikst. Kwam niet echt in de vakantiemodus, iedere dag een race om al mijn programma-onderdelen af te vinken. ‘s Morgens vroeg de vorige aflevering van mijn lopend verhaal zitten schrijven. Wilde nog even van free wifi gebruik maken van een dichtbijzijnd restaurant. Zodra de bussen arriveren is niet meer mogelijk om er tussen te komen, was mijn ervaring. Verder de kathedraal met een bezoekje vereerd en voor het eerst zelf gekookt: nasi (of iets wat er op lijkt). Smaakte me er niet minder om. Kan nog dagen vooruit. In Cáseres zelfs taugé weten te scoren, dus nu is het echt af.

Dinsdag 30 mei In de Romeinse stad Cáparra (vml. verbastering van eerdere keltische stad) zijn de gebruikelijke items bloot gelegd: stadspoort, forum, badhuis en luxe stadsvilla. Opvallend detail een vierzijdige gedenkboog, die op de kruising van de hoofdassen van de stad stond. De weg er naar toe laat een aardig straatbeeld zien. De rijweg met daaraan direkt grenzend de pergola van de winkels.

De nacht doorgebracht bij het kerkhof van Montehermoso. Had me ‘s middag uren in het zweet gewerkt om 4 (overigens mooi gelegen) ganggraven op te sporen. Merkte te laat dat lokale mensen gewoon met de auto, over het wildrooster, het natuurpark in reden.

Woensdag 31 mei Sta met ‘vrienden onder elkaar’ hutje aan mudje op een klein parkeerterreintje in Cáseres. Wel lekker dicht bij het centrum. Bovenal kan er water getapt worden en nog veel belangrijker: de poepdoos kan hier geleegd worden. De stad heeft natuurlijk een Romeins verleden. Spanje was een uiterst belangrijke kolonie van Rome. Uit Italica (de naam alleen al), stad vlak bij Sevilla, kwam bv. keizer Hadrianus. Maar er zijn ook resten van andere nieuwkomers, de Visgoten. Waren al een tijdje op streek na hun vertrek uit noord Europa langs de Zwarte zee naar het westen.. Zij zijn het die -wat wij noemen- de Moren in Spanje hebben binnen gehaald. Om een ruzie onder elkaar te beslechten…

Onderweg de Taag overgestoken. Een nieuw viaduct in aanbouw. De Romeinse pendant ligt even verder in een droge vlakte. Het is me duidelijk geworden of daar een andere rivier liep of de rivier toen een andere loop had.

Donderdag 1 juni Vlak bij Cáseres is in Malpartida het museum Vostell. Een beroemdheid, een soort popart Dali. De link met de Fluxus-beweging (denk aan onze Willem de Ridder) werd me niet echt duidelijk. Was een tip van een van de vrienden. Bleek pal tegen de plek aan te liggen die op mijn lijstje stond: vroegchristelijke grafkisten, uitgehouwen uit enorme rotsblokken.

Vrijdag 2 juni Het walhalla van de hunebedden bereikt: Valencia de Alcántara. Er zijn er tientallen in de direkte omgeving. Onderverdeeld in verschillende Ruta’s die te voet dienen te worden bewandeld. Uren aan een stuk want ze liggen wel een beetje bij elkaar, maar daar zit toch gauw een halve tot een hele kilometer tussen. Mag er niets van zeggen. De routes zijn prachtig, stijgen en dalen ritmisch en de verrassing laat soms op zich wachten. Je moet nl. de pijlen op de bordjes heel letterlijk nemen. Doe je dat niet dan is dat weer ¾ km extra of je vindt ze echt niet. De eerste keer had ik de euvele moed op het heetst van de dag op pad te gaan. De 2 volgende keren mooi na de siësta, een paar uur voor zonsondergang. Alhoewel ik geen loopliefhebber ben, dient al dit gezwoeg toch een hoger doel: afvallen. Resultaat laat echter op zich wachten, nog geen gaatje winst aan de broekriem.

Zondag 4 juni In Portugal gearriveerd. Op weg naar de ideale overnachtingsplaats. Gratis, + water, + WC, + douche (koud), + losplaats en dan ook nog eens pal aan een stuwmeer. Droom werd werkelijkheid! Maar benutten en een paar dagen blijven. Op de weg er heen iets Romeins en wat ouders aangedaan. Laat ik volstaan met een plaatje van de dorpel van een stadspoort. Eeuwen verkeer lieten hun sporen achter. Met in het midden de stootplaat waarop de 2 deuren sloten.

Dinsdag 7 juni Om half elf al 3 dolmen (hier anta genoemd) bij kunnen schrijven. En niet de minste. Daar bleef het overigens niet bij. De ene keer teleurstellend. Kilometers over zandpaden en dan een paar lullige steentjes op een rij. Maar ook heel verassend. Zomaar een viertal midden in uitgestrekte koeienwei. Bij toeval gevonden, stonden niet om mijn lijstje of een site. Dacht een mooie plekkie te vinden bij iets dat aangekondigd werd als aquatourisme. Nooit gevonden. Maar wel… Kan ik ook weer mijn steentje bijdragen aan de database van http://www.megalithic.co.uk. De nacht doorgebracht langs een snelstromend riviertje. Uiterst welkom om effe af te koelen. Het was vandaag bijna 40°!!

Stom genoeg ramen en deur van de caravan opengezet. Bleef het binnen ‘s nachts langer warm dan buiten.

Kort samengevat de reis tot nu toe: anderhalve week onderweg, 2200 km afgelegd, ben in Avila, 4 romeinse steden (voor wat er nog van over is) bezocht, pas één castro (bewoning Spaanse kelten), een paar hunebedden en een vindplaats van wel zeer verre voorouders (400.000 jaar!).

In tegenstelling tot vorige keren niet in een ruk naar Spanje geracet. Het middenwesten van Frankrijk blijkt veel meer romeins te zijn geweest dan ik me realiseerde. Had zo maar een afslag van de autoroute genomen na een aankondiging dat er wat van mijn gading te vinden zou zijn. Het is nu een gat van niks maar Sanxay was begin van onze jaartelling een stad met ruim 5.000 inwoners. Een enorm badhuis, tempelcomplex en theater zijn bloot gelegd. Erg veel hogere cultuur zal er niet te zien zijn geweest. Het podiumpje stelt weinig voor en het ronde grondvlak was van het publiek gescheiden met een 2 meter hoge muur. Doet dus eerder denken aan gladiatorengevechten. Vlakbij in Bougon een duizenden jaren oudere begraafplaats met meerdere, grote tumuli. Vervolgens op aanraden van een neef ook Saintes bezocht. Moet een nog grotere romeinse stad zijn geweest, gelet op de resten van het amfitheater.

Al kilometers vretend bedacht ik me, wat zou Macron bedoelen met dat Frankrijk moderner moet worden. Geen files meer rond Parijs? Die waarin ik terecht kwam, duurde tot half 10 ‘s avonds. Aan de wc’s langs de autoroute valt niets te verbeteren, zijn perfect, totaal gerobotiseerd. Na elk bezoek wordt de hele zaak gereinigd en gedesinfecteerd. Komt geen man of vrouw aan te pas .Alleen ‘s-ochtends in alle vroegte sluipt iemand binnen om het toiletpapier aan te vullen. Bij de péages ook geen mens meer te bekennen. Jammer voor al die werkloze Fransen. Macron zou wel wat kunnen doen aan de automatenangst van de Fransman. Oeverloos gestoethaspel om er wat euro’s in te proppen en het wisselgeld er uit te vissen. Het kan zo makkelijk,Visa-kaart erin floep er weer uit, klaar is kees.

Ongemerkt ben je dan ineens in Spanje. Gelijk 10º warmer en de diesel een kwartje goedkoper. Leuke dingen voor de mensen. Alhoewel na 3 dagen tegen de 40º verlang je heftig naar regen en wolken. Ook daarin stelt Spanje niet teleur. Mijn eerste uitstapje voerde me naar Atapuerca. Bij toeval, bij het uithakken van een passage voor een goederentreintje, stootte men op -wat later bleek- ware tijdcapsules. Diepe gaten in de rotsen waar over miljoenen jaren keurig laag op laag sediment waren afgezet. Wat maakte dat de vondsten daarin prima te dateren waren. In een van die afzettingslagen trof men mensachtige resten aan, van zo’n 400.000 jaar geleden. Dieper zelfs 2 keer zo oud vuurstenen gereedschap.

Een tussenstop gemaakt in Burgos met haar indrukwekkende kathedraal, pleisterplaats voor pelgrims op weg naar Santiago. Al eerder zag ik ze gepakt en gezakt door het landschap trekken.

Verder de Spaanse hoogvlakte over. Heel divers van karakter, dan weer heel groen afgewisseld met bijna woestijnachtige stukken. Op eerdere reizen al het meeste oude spul bezocht. Toch nog een paar nieuwigheden kunnen ontdekken: Clunia en Uxama, 2 Romeinse steden.

Vlak voordat ik vertrok, las ik dat er weer volop gepraat wordt over het herbegraven van de dictator Franco. Hij ligt nu pontificaal in een enorm monument, genaamd Valle de los caidos (vallei voor de (niet-republikeinse!) gevallenen uit de burgeroorlog). Reden om daar eens te gaan kijken. Het blijkt een basiliek te zijn uitgehouwen in de rotsen. Een donker hol waar van alle kanten je metershoge zwaar gestileerde (stijl dertiger jaren) beelden van wrekende engelen, gewapend met grote zwaarden, aankijken. Heel luguber. Daartussen hangen grote gobelins met nog duisterder taferelen uit de Apocalyps van Johannes. Een en al hel en verdoemenis in afwachting van het nieuwe Jeruzalem op aarde. Geef mij maar de lichtheid en de majesteitelijkheid van middeleeuwse kathedralen. Slopen die handel.

Avila is van oorsprong een vestingstad die de tand des tijds goeddeels heeft overleefd. Veel van de ouwe gebouwen staan er nog, inclusief de hele ommuring. Zo te zien is alles net schoongemaakt. De stad straalt je tegemoet. In de omgeving is heel veel prehistorie terug te vinden. Waaronder beelden van runderen en leuke varkentjes.

Op zijn ze m’n gehaktballen in lekkere vette jus, geen karbonaatjes meer. Nog 2 dagen te goed van tafeltje-dekje. Ik had het restant aan maaltijden uit de diepvries van thuis meegenomen. Geen enkel probleem, het vriesvak in de auto staat z’n mannetje. Hartelijk dank En Route, een treffender naam had jullie keuken uit Rotterdam niet kunnen hebben…