Begin van de week een paar dagen op bezoek geweest bij oude vrienden in Lissabon. Het plan was dat Ronald een stukje mee zou reizen. Een onverwachte oproep voor een galblaasoperatie gooide roet in het eten. Maandagmiddag laat ging hij onder het mes en dinsdagavond zat ie al weer mee aan tafel in een restaurant te eten. Pijnlijk maar het ging. Blijkbaar heeft hij toch te veel van zichzelf gevergd, want net krijg ik bericht dat hij weer opgenomen is met forse infectie.
Had ik mijn reis nog wel zo degelijk, virtueel voorbereid. Blijken er onderweg nog veel meer vindplaatsen van allerhande oudste zijn. Zo groeit mijn belangstelling voor de Keltiberiërs (vorige keer noemde ik ze Lusitaniërs, maar het gaat nog steeds over dezelfde mensen). Mede omdat er hier erg veel van te vinden is. Niet altijd even makkelijk en soms helemaal niet. Zoals eergisteren toen er nadrukkelijk iets werd aangekondigd. Weg af, na een paar kilometer gaat de asfaltweg over in een zandpad, fiets gepakt, weer kilometers gereden maar niets te vinden. Schijn ik volgens plaatselijke ingewijden toch net te vroeg de moed te hebben opgegeven. Portugal is een waar camperland. Je kan/mag overal staan, tot pal aan het strand. Al 2 keer ben ik een soort kolonie terechtgekomen. Hoe zuidelijker ik kom, des te meer staat me dat wachten naar ik heb vernomen. Gelukkig zijn de meesten nogal bangelijk en durven niet ergens op hun eentje te overnighten. Van de week het waarlijk wonderschone Mirobriga bij Santiago do Cacem bezocht. Dat moet in de toekomst nog veel en veel interessanter worden als er meer wordt blootgelegd. Dan komt er echt een stadje uit de grond te voorschijn. Alhoewel je nu ook al een goed beeld kan vormen van straten met daaraan grenzende winkels, het forum met tempels en administratieve gebouwen. Op het laagste punt -om verzekerd te zijn van water-weer badhuizen. Na zoveel badhuizen begin je er wat oog voor te krijgen, maar deze zijn  werkelijk prachtig. Met name omdat de functionele opbouw goed zichtbaar is. Probeer je in te leven aan de hand van de foto’s. Op de overzichtsfoto kom je opzij achter de ronde kamer (vestiaire?) op de voorgrond binnen in de kleedruimte met banken aan zijkant. Daar weer achter, onder het golfplaten dak een koud bad. Naar rechts en weer naar voren resp. warme en hete ruimten met opnieuw baden. Op een andere foto zie je door het gat in de vloer dat er onder de vloeren door warme lucht cq. rook van houtvuren kon stromen. En als je goed kijkt, zie je midden boven de voorzetmuur waarachter de warme lucht ook weer omhoog trok. Op het eerste gezicht lijkt dit principe heel eenvoudig, maar het was in de praktijk een heel gedokter om de circulatie zo te krijgen dat alles egaal verwarmd werd. Een kleine kilometer van het stadje vandaan ligt een van de weinige hipodromen (renbaan voor paardenraces), die op het Iberisch schiereiland teruggevonden zijn. Eigenlijk is daar niets meer van de zien, dan alleen met wat goede wil de buitenranden en het middenperk waaromheen rond werd gereden met meerspannen. Gelukkig stond er een bord.
Nog drie andere dingen die ik bezocht, zijn het vermelden waard. Allereerst een streekmuseum in Odrinhas, waar grafmonumenten zijn verzameld. Eigenlijk was het museum voor herstel gesloten maar toch werd het licht overal aangedaan en kreeg ik een persoonlijke rondleiding in het Engels. Ik hoopte dit keer bij Setubal Troia te kunnen bezoeken. Zeven jaar geleden had ik er al eens voor een dichte deur gestaan. Nu dus weer; er is echter ’n sprankje hoop. Elke eerste zaterdag van de maand zijn ze wel even open. Misschien ga ik er voor (terug). In de buurt in Creiro overigens een veel kleinere viszouterij gevonden (stond niet op mijn lijstje, 2 sterren).
Het is opvallend hoeveel prachtige, nieuwe musea er zijn gekomen. Dan zie je dat Europees geld toch een goede bestemming krijgt. In Alcazer do Sal staat er zo een. Onder een klooster, nu pousade (luxe hotel),zijn over elkaar heen gebouwde heiligdommen van resp. die Lusitaniërs en Romeinen, Visigoten en Moren blootgelegd. In een heilige bron uit de Romeinse tijd is een loden plaatje met inscriptie gevonden, waarmee een vervloeking werd uitgesproken. In dit geval blijkt iemand bestolen te zijn en roept ie goddelijke hulp in om z’n spullen weer terug te krijgen en de dader(s) te straffen.

In Portugal aangekomen! Het land van de fado. Liederen vol van droefenis vanwege de pijn en de liefde(s) die geweest zijn, die nog komen moeten en die nooit zullen komen. Of zoals Rentes de Carvalho in zijn reisgids weer aanhaalt uit een Engelse: ‘Afghani humming along to a Billy Holliday record’.Sta pal aan het strand. Zomaar ergens een klein zijweggetje ingeslagen. Kijken hoe de mensen hier zijn. In Galicië vond ik er niet veel aan. Wat de deur dicht deed, was mijn behandeling op een parkeerplaats in Santiago de Compostela. Er waren na veel gezoek 2 opties. Of een kelder in, maar die was niet hoog genoeg. Daarover zo direct meer. Of een slagboompje door en aanschuiven op een plek voor autobussen. Ik was niet binnen of er stoof iemand naar buiten, duidelijk gebaren makend dat ik daar niets te zoeken had. Toen ik teruggebaarde dat dat toch een beetje gek was omdat geen van de zeker 50 plaatsen geen een bezet was, ging ie even te raden bij zijn baas. Tenminste dat denk ik. Nee, geen pardon, kaartje inleveren en fort. Een alternatief kon ie me niet vertellen. Nog wat rondgereden maar Santiago stond prop en prop vol met auto’s. Dus ongezien achter me gelaten. Voor een reiziger die van zover is gekomen, is dat wel heel erg… Over te lage parkeergarages gesproken… Later op de dag dacht ik eventjes goedkoop te tanken bij een hypermarkt. Dat is op zich al een opgave. Deze liggen in Spanje net als in Frankrijk langs de grote weg. Maar er te komen is iedere keer weer een heel gezoek. Dat doen de Fransen wel beter. Stond ik eindelijk bij de ingang, garage te laag. Verderop zag ik gewone parkeerplaatsen. Daar naar toe. Er stond wel bordje max. 2 meter hoog. Maar ik dacht da’s voor het garagegedeelte. Nee, dus. Je kon er wel parkeren maar niet meer van het terrein af. Uitgezonderd de eenbaans inrit waren alle ander uitgangen inderdaad niet hoger dan 2 meter. Dat vinden Spanjaarden dus niet leuk als je tegen de draad in rijdt. Bijna had ik het gehaald maar op de laatste 10 meter dook ineens een tegenligger op. Hij is me met niet aangevlogen, hij was zo kwaad dat ie eventjes achteruit moest dat meerdere keren zijn motor afsloeg van nijd. Getankt heb ik uiteindelijk ook niet; moest je voor door de garage… Tot zover het hoofdstuk klein dagelijks leed. Nog steeds weinig Romeinen. Maar dat wordt meer dan genoeg goed gemaakt door zgn. Lusitaniërs, zeg maar de bewoners van vóór de Romeinse verovering van het hele peninsula. Vorige keer in Spanje trof ik ze vnl. aan op in zee uitstekende rotspartijen. In Portugal woonden ze meer in het binnenland op heuveltoppen. Bijna 30 jaar geleden bezocht ik al een keer eerder een van de vele plekken die teruggevonden zijn. Ze zijn nog steeds heel indrukwekkend om te bezoeken.Vaak zijn het hele dorpen, waar een paar duizend mensen hebben gewoond. Ze stammen uit ongeveer 1000 voor christus (late steentijd, vroege brons) en verkeren in hele goede staat, omdat ze wat afgelegen liggen. Een beroemde is  Citania de Briteiros. Hiervan is heel aardige site beschikbaar: http://citania.csarmento.uminho.pt/ Door op een mannetje rechtsonder te klikken wordt een camera gestart die rondom een beeld geeft, als je met de cursor op de grote, liggende foto gaat staan. De kleine fotootjes linksonder kan je apart nog aanklikken. Van een van de bijzonderste onderdelen wordt net geen goed beeld gegeven. Dat zijn nl. de (rituele?) badhuisjes (de kiva’s van de indianen in Amerika?). De tussenwanden zijn bewerkt en bestaan uit een grote plaat steen. De bewoningsvorm deed me heel sterk denken aan het platteland in Zimbabwe. En ik bedoel dan heden ten dagen. De overeenkomst met Greater Zimbabwe is zelfs heel treffend. Dat blijft iets wonderlijks die parallellen die je overal ter wereld ziet tussen al dit soort woonvormen. Het is of de duvel ermee speelt, maar ook hier liep ik bij tijd en wijle in de stromende regen rond. Samen met nog 2 vrouwen van mijn leeftijd uit Australië; zij straften mijn chauvinisme direct af toen ik zei dat Europa wel heel veel te bieden heeft aan cultuur. Ach ja, typische Europese cultuur. De volgende dag nog een andere citania in Sanfins bezocht. Qua oppervlakte veel groter dan Briteiros en veel strakker georganiseerd. Met mooie brede haaks op elkaar staande straten en rechthoekige percelen. De hele site was ’s morgens vroeg nog gehuld in laaghangende nevelen. Ik waande me in de tijd van toen .

Het voelt als een soort herkansing en dat is het ook natuurlijk. De zaak weer de rails krijgen na het ongeluk in Engeland had veel meer voeten in de aarde dan verwacht. Plus daarbij kwam, dat midden in de winter gaan kamperen geen aanlokkelijk idee was. Pas toen ik op de weerkaartjes de temperatuur zag oplopen in het zuiden van Spanje, begon het me te dagen. Als ik nu eens in een keer daar naar toe rij en vandaar langzaam weer naar boven, dan neem ik de lente mee terug naar huis. Makkelijker gezegd dan gedaan. In Frankrijk heb ik me nog kunnen inhouden. Maar eenmaal over de grens met Spanje vond ik het te moeilijk om van alles aan me voorbij te laten gaan met idee dat komt straks nog wel. Als je het Guggenheim-museum in Bilboa zomaar ineens diep onder je in het dal ziet liggen, ja dan ben je verkocht. Maandag de 23ste ben ik van start gegaan. Eigenlijk al de zondag ervoor, maar het stukje naar Haamstede, naar mijn moeder, telt niet echt mee. Vandaar ben ik naar Gent gereden om een aantal verhuisdozen met overtollige boeken bij Belgische wereldwinkel (Oxfam) achter te laten. Voor het eerst ben ik op pad met een nieuwe reisgenoot: de Garmin nuvi 250w. Goed voor heel Europa, alhoewel in het westen wat nauwkeuriger dan in het zuidoosten. Het begin was heel vertrouwenwekkend: tot aan Gent zijn we het maar één keer met elkaar eens geweest! Maar in Gent zelf was ie onovertroffen. De reis over de grote weg vervolgd naar de grens met Frankrijk. Van daar een route uitgezet naar Abbeville om de péage en Parijs te omzeilen. En dan leer je snel nog andere nukken of wijsheden van je reisbegeleider kennen. Met de kaart erbij toch nog een eind gekomen. Het blijkt van levensbelang hem de goede opdrachten te geven. En er is keuze zat. Wel of niet tolwegen of grote wegen. Een snellere of korter route. En zo zijn er nog wat opties. Na een week ervaring moet ik zeggen, dat het het apparaatje slimmer èn handiger is dan ik had gedacht. Maar heel af en toe is ie echt de kluts kwijt. Een afwijking is dat ie bij voorkeur dwars door binnensteden heen wil. Vandaag in Oviedo hem ook gebruikt al lopend, nl. van de auto die ik heinde en ver moest parkeren naar het museum en weer terug. De aangegeven route moet je dan maar niet volgen, want die is op maat van de auto gemaakt, maar je ziet wel waar je bent. Zoals al gezegd, ben ik in een ruk door Frankrijk gekard. Het enige wat met opgevallen is, is de ravage die de storm van afgelopen januari in Les Landes heeft aangericht. Ontzettend veel bomen zijn me wortel en al omgevallen. Afgezien daarvan is het landschap wel wat opgeknapt. Alle gigantische reclameborden liggen nl. ook plat.

En dan kom je in Bilbao aan. Het Guggenheim  is een kunstwerk waarbij alle binnen tentoongestelde kunst in het niet verdwijnt. Bijna de hele begane grond is gevuld met enorme stukken oud roest. Aangeboden door de staalgigant ArcelorMitall… Meters hoge platen gebogen in cirkels en golven, naar elkaar toe bewegend, dan weer uiteen wijkend. Ontzettend indrukwekkend en bijna magisch (Stone Henge-achtig). Maar waarom binnen en niet buiten? Als ik me goed herinner staat van dezelfde kunstenaar, Richard Serra, iets dergelijks op de Veluwe in het Kröller Muller. Dat is de plek voor zo iets. Het kan ook het Zuiderpark in Den Haag zijn, daar wil ik af zijn. Op de bovenste etage was werk te zien van een in Japan razend populaire kunstenaar Takashi Mutakami. Een wonderlijk mengeling van boeddhisme met stripfiguren of omgekeerd. Prachtig uitgevoerd, dat zeker. Maar de portee ontgaat ons als westerling. Daardoor laat het een beetje kitscherige indruk achter. De tussenetage werd net ingericht voor een veelbelovende nieuwe expositie: iets voor op de terugweg… De volgende stop was Santander. Op mijn lijstje stond een interessant archeologisch museum. Helaas bleek het vanwege verbouwing/verplaatsing (?) gesloten te zijn. Dan maar naar Oviedo, weer 200 km verder. Zonder duidelijk plan de stad ingereden. Wel natuurlijk als maar rondkijkend naar een plekje voor de nacht. In de praktijk laat ik het maar op aankomen. Meestal kom ik te laat aan om eerst de auto ergens neer te zetten en op de fiets verder te zoeken. Nu viel mijn oog ineens op een richtingaanwijzer: preromaanse monumenten (dus net na de Romeinen). Het bleken 2 kerkjes te zijn, schitterend uitgelicht door een al laag staande avondzon. Met als toegift een groot parkeerterrein. Tot een uur of acht raasde de plaatselijke jeugd om me heen met auto’s en brommers. Ik stond blijkbaar midden op hun hangplek. Me maar niet vertoond en om 8 uur waren te ineens vertrokken, zeker etenstijd. De volgende dag, zondag, was het heel ander weer, het regende. Dat is de hele dag zo gebleven. Toen ik in de middag met een paraplu rondliep op het oppidum Campa Torres (aan de kust bij Gijon), moest ik terugdenken aan de dag waarop ik in Engeland dat auto-ongeluk veroorzaakte. Oviedo beschikt over een fantastisch archeologisch museum. Tenminste qua gebouw, een gemoderniseerd, oud klooster naast de kathedraal. Maar er valt nauwelijks iets te zien, de helft van de zalen en waarschijnlijk meer staat gewoon leeg. Er was alleen een fototentoonstelling met wat attributen over de romeinse weg tussen Mérida via Oviedo naar Gijon. Helemaal treurig was dat ik bij de VVV niet duidelijk kon maken wat het verschil is tussen romeins en romaans. Uiteindelijk heb ik het foldertje over de romaanse kerken in en rondom de stad  maar meegenomen. Daarom toch Gijon aangedaan. Het badhuis overgeslagen, misschien ten onrechte nu ik het boekje erover doorkijk. Het bezoek aan het oppidum en een villa in Veranes was meer dan de moeite waard. Helaas geen verpersoonlijkt beeld ervan te geven; op een onbedacht moment de foto’s gewist. Hopelijk biedt http://museos.gijon.es  uitkomst soelaas. Ik heb mee nooit gerealiseerd -en me natuurlijk ook nimmer eerder afgevraagd- waarom dit deel van Spanje voor de Romeinen interessant was. Maar de reden is dezelfde als heden ten dagen: er zit van alles en nog wat aan grondstoffen zoals metalen in de grond. Caesar stelde de kust al veilig voor transport naar Gallië en Brittannia. Zijn opvolger Augustus bezette de hele streek. En nu verder langs de kust op naar A Coruna en vandaar zuidwaarts.

Over een week of 2 gaan we in de herkansing: overwinteren in zuid Portugal en Spanje. Een bezoek aan deze landen stond niet op mijn lijstje, omdat ik ze een paar jaar geleden al had aangedaan. Tijdens de inventarisatie van te bezoeken sites, bleek echter dat ik nog niet alles gezien had. Dat doen we dus nu.
Het heeft wat moeite gekost om de draad weer op te pakken. Allereerst moest er een nieuwe auto komen. Tegelijk heb ik de gelegenheid te baat genomen om ook de caravan op verschillende punten aan te passen.
De resultaat mag er zijn. Zoek zelf de verschillen.

In Engeland heb ik ervaren hoe handig een fiets is als je geen auto hebt. De vouwfiets, die ik bij me had, heeft toen goede diensten bewezen. Ik ga het nu ietsje anders aanpakken; ik heb een ligfiets gekocht. Inmiddels gemerkt dat dat heel wat anders is dan een normale fiets. Je rijdt er niet zomaar mee weg. Ook op medeweggebruikers moet je extra alert zijn; ze zien je niet omdat je veel lager zit en je gaat ook sneller. Dat wordt natuurlijk wat in landen waar veel minder gefietst wordt en nauwelijks fietspaden zijn.