Jacta alea est

Woensdag 22 juni

Het zit er weer op. Ietsje sneller dan gepland. M’n L-voet gooide roet in het eten, zat in de weg of iets dergelijks. Leverde wel de belevenis van de week op. Was nl. naar de Eerste hulp van een ziekenhuisje vlakbij Baia gegaan toen het ongemak op z’n heftigst was. Meldde me ‘s-morgens om half 11, mocht het pand pas weer verlaten na achten ‘s-avonds. Buren op de area sosta en Frederica, de boss van de uitspanning, hadden aangeboden om me bij te staan. Ben toch maar op de fiets gestapt, maar goed ook dus. Na de triage (prima bloeddruk, mooi hartritme, geen verhoging) kwam ik -las ik pas bij vertrek natuurlijk- in de groene vlei terecht. Nou dat heb ik geweten. Wachten wachten en nog eens wachten voordat ik aan de beurt was. Intussen gebeurde wel wat. Ter uitsluiting van een infektie werd bloed afgenomen en onderzocht. Liep vervolgens de rest van de dag met een naald in m’n onderarm rond. Bijna iedereen liep daarmee. Voor de zekerheid zeker? Of voor een lekker klein infuusje; zag menigeen daarvan reuze opknappen. Vervolgens werden uren later röntgenfoto’s van de voet gemaakt. Bloed had zeker niks verdachts opgeleverd. Uitslag foto’s is me nog een raadsel. Op de ontslagbrief stond de diagnose botontkalking; zullen ze dat wel gekonstateerd hebben… Zal wel, de hele dag is geen verstaanbaar woord met elkaar gewisseld, tussen arts en patiënt. Hij sprak alleen Italiaans en ik was dat helaas niet machtig. Af en toe werd iemand uit de gang geplukt als vertaler. Was evenmin een succes. De ganse dag was overigens een verbazingwekkend kijkje in de keuken. Horden patiënten boden zich aan in alle vormen van beroerd zijn. Drie gewapende veiligheidsbeambten bewaakten de poort en zorgden dat al het meegereisde volk buiten bleef. De gangen stonden vol met bedden waarop mensen uren lagen zonder dat er -voor zover ik kon nagaan- enige notie van werd genomen. De een totaal inert, de ander roepend om haar moeder, de volgende ijlend. Daarnaast dwaalden tallozen net zo rond als ik. Laat ik niet de indruk wekken dat er niets gedaan werd. De urgente zaken pakte men kordaat aan. Live te volgen totdat er toch maar wat schermen geplaatst werden. De filmer Fellini dichtte men een rijke fantasie toe om het potsierlijke aan de mens in beeld te brengen. Nou dat had ie totaal niet nodig…

Afgelopen week per saldo weinig of niets ondernomen. Rust gehouden en me bezonnen op hoe verder met die pijnlijke olifantspoot. Wilde nog zo veel… Ostia antica, Tivoli, Palestrina, de weggebombardeerde paviljoenschepen uit het lago Nemi en zo nog wat. Was daarvoor in eerder stadium weggevlucht vanwege de hitte. Heb gekozen voor Palestrina, dat goed te bereiken is zonder veel geloop. Bekend om Il mosaico del Nilo. Het was de vloerbedekking van het hoofdeinde van een luxe ontvangst-/dinerruimte in een van zovele paleizen van keizer Hadrianus. Waar ie dus nooit was, hij was liever op pad in het toen al zeer uitgestrekte Romeinse rijk dat onder Traianus nog verder werd opgerekt. Hadrianus zal van het bestaan waarschijnlijk nooit geweten hebben. Want anders had ie het zeker laten vernietigen. Immers zijn jonge vriend verdronk op een van zijn reizen in de Nijl.

Het mozaïek toont Egypte van noord naar zuid in typerende beelden, ten tijde dat de Nijl buiten haar oevers treedt in het voorjaar. Leuk is het grote aantal dieren met naam en toenaam vermeld. Of alles origineel is, is niet meer duidelijk. Vijf eeuwen lang is eraan gesleuteld. In echt zijn de kleuren minder uitgesproken, ik heb ze een beetje opgepimpt.

Vertaling van de uitsmijter van de week van de hand van Suetonius: De teerling is geworpen (zou Julius Caesar gezegd hebben toen hij het riviertje de Rubicon overstak om gewapend met leger en al op te trekken naar Rome, iets wat nog nooit vertoond was, een regelrechte staatsgreep)

Ignoscito saepe alteri, numquam tibi

Maandag 13 juni

Going wild hoeft geen onverdeeld genoegen te zijn. Niet voor niets kan ik met zoveel liefde verhalen over mooie strak geplaveide vlaktes waar geen mug te bekennen valt. Sta al een paar dagen een beetje wild, niet met uitzicht op maar midden in een vulkaankrater. Daar stikt het van in de Campo Flegrei. Ben te grazen genomen door een of andere onverlaat, een reuze muskiet, misschien wel een adder. Zit in ieder geval met een pijnlijke en opgeblazen linker voet. Past nog net in een schoen. Dub of ik een dokter ga raadplegen, geloof dat het al begint te slinken…

Mijn verblijf in Pompei waardig afgesloten met een bezoek aan de blootgelegde stad. Viel een beetje tegen na Herculaneum. Kreeg geen stadsgevoel, te veel platgebrand dorp. Even geroken aan Napels. Vanuit Pompei een uurtje met een soort Randstadrail uit vervlogen tijden, de Circumvisuviana. Geen gezeur over zones, gewoon één tarief. Nog een tip voor potentiële bezoekers aan deze regio/provincie Campania. Koop via internet de Artecard, al dan niet inclusief openbaar vervoer. Heeft mij heel veel korting opgeleverd.

Inmiddels legio musea aangedaan. Scherven kijk ik al niet meer naar, vazen idem dito. Dat er zoveel immense beelden zijn bewaard gebleven, een wonder. Meestal aangetroffen in duizend stukjes, maar na wat gepuzzel komt er dan toch iets heel aparts te voorschijn. Zie hoe de nimf Dirce vanwege naijver verscheurt gaat worden door een stier. Tussen al dat geweld is veel, kleine schoonheid te vinden. Zo maar een beeldje van een slapend vissertje of een mozaïek portret van minuscule, gekleurde steentjes. Of de metalen restanten van een processiewagen, gebruikt bij religieuze gelegenheden maar ook om de bruid te presenteren (waarna ze verder uit het publieke leven verdween!). Of een tafel vol met offerandes.

Ben al dagen op pad in en rond Baia. Het is nu een badplaatsje van niks, zoals er zovele zijn langs de kust. Maar eens was het het Camp David van de Romeinse keizers met uitzicht op de golf van Napels. Een gebouwencomplex met allerlei hoogstandjes, waaronder badhuisruimtes met koepels gelijk aan die van het Pantheon in Rome. Een deel van Baia is onder water verdwenen. Zeespiegel Middellandse zee is zeker in een paar millennia meters gestegen? Met een bootje zijn de resten te bekijken. Raad je aan even Sommersa Baia op Youtube te Googelen. Wat ik heb mogen aanschouwen was niet veel vanwege troebel water. Ten noorden van Baia ligt Cuma. Van oorsprong Griekse stad. Bekend vanwege het vermeende orakel van Sybille. Vanuit een soort langgerekte grotachtig complex zou ze haar voorspellingen hebben gedaan. Het is niet het enige waar de tijd een geheel nieuwe betekenis aan iets toedicht. Zo ook aan het Piscina Mirabilis. Was geen zwembad, bevatte wel veel water ter bevoorrading van de oorlogsvloot beneden aan de voet van de berg (zie kaartje natuurlijke baai/haven Miseno).

Meer oostelijk bevindt zich Pozzuoli. Ik geloof dat ze hier het opgegeven hebben wat betreft al dat ouwe spul. Stuk renbaan/circus ligt er totaal verloren bij, geen enkele toelichting. De necropool idem dito. Badhuis onbenaderbaar, helemaal ingesloten door privéterreinen. Resten Serapis tempel liggen er nog een beste bij, alhoewel niet toegankelijk. Van het amfitheater, bijna net zo groot als het Colosseum, is alleen het binnenwerk te bekijken. Ook interessant maar een blik in de arena had toch wel aardig geleken. Moest het doen met een verholen inkijkje van buiten de de hekken.

Vertaling latijnse spreuk Publius Syrus: Vergeef vaak uw naaste, nooit u zelve

Fortunam citius reperias, quam retineas

Maandag 6 juni

Zo mijn dagtaak zit er op. Een vroegertje, half 10 vertrokken en al weer om 1 uur thuis. Twee villa’s -ik vind het meer paleizen- 10 km ten zuiden van Pompeii aangedaan die destijds eveneens bedolven zijn en een museum. Was een redelijk stukkie fietsen door de dagelijkse hectiek van mijn Italiaanse medemensen. Land verkeert volgens mij in een continue staat van zelfverwerkelijking. Men haalt in waar het niet kan, parkeert 6 dubbel, je afval gooi je neer waar het effe kan, betalen liefst contant met zoveel mogelijk dubbeltjes en kwartjes. Met de publieke zaak is dan ook bar en boos gesteld. Wegenstelsel totaal versleten; reparateurs doen hier goeie zaken, zijn er ook heel veel van. Het lukt maar niet om het dagelijkse afval op een beetje fatsoenlijke manier te verzamelen. Echt geen uniek verschijnsel rond en in Napels dat hierover regelmatig in het nieuws komt. Je zou zeggen: een land in crisis. Mooi niet. Terrassen zitten vol, zeker net op de terugweg aan het begin van de middag-riposo. Mensen zijn vriendelijk en behulpzaam. Stoppen bij een zebrapad. Nemen en geven in het verkeer. Je wordt gewaarschuwd als m’n fietsenstandaard te veel naar beneden hangt. Dus alles afwegend, goed te doen. Nu nog het weer. Een buitje en een dagje onder de 30º zou ideaal zijn.

Eindigde vorige weekbericht in lichte crisis. Werd nog een tandje bijgezet toen ik af wilde reizen naar de villa van Tiberius aan de kust. Bleek pas donderdag open te gaan. En de volgende bestemming was alleen toegankelijk op zondag. Wat nu? Nog 4 dagen op die betonvloer leek met wat te veel van het goeie. Want meer dan strand was er voor mij niet te beleven. Heb m’n hele reisplan maar omgegooid. Ben in één keer naar mijn virtuele keerpunt, de oude Griekse stad Velia, gereden. En ben nu als het ware al op de terugweg…

Velia Grieks noemen is net zo arbitrair als er een Romeinse stempel op te plakken. Er was natuurlijk al sprake van bewoning vóór de komst van de Grieken. In wezen vluchtelingen uit Klein-Griekenland (Turkije) die op moesten krassen vanwege expansie van het Perzische rijk in de 6de eeuw BC. Deze volksverhuizing nam zulke proporties aan dat de voet van de laars van Italië de naam kreeg van Magna Graetia (groot Griekenland). Van de Griekse tijd is weinig terug te vinden. Het basement van een grote tempel die in de middeleeuwen als fundering is gebruikt voor fortificaties. Een badhuis met de typische, individuele kuipjes. Romeinen doken lieve met elkaar in bad. En je ziet het aan de bouw en ligging van het theater. Nl. uitgehakt uit de natuurlijke omgeving en altijd met een prachtig uitzicht.

Dit allemaal als voorspel op Paestum. Een tweede ‘Griekse’ havenstad, iets noordelijker, ook niet meer direct aan zee grenzend vanwege verlanding. Hier hebben 3 grote, Dorische tempels de tand des tijds weten te doorstaan. Kolossale Gebetsreaktoren, zoals Duitsers dat zo treffend kunnen verwoorden. Hier geen 100 ringen in de grond waaraan de offerdieren geketend stonden in afwachting van hun lot. Overigens veel minder zullen het er niet geweest zijn die op de enorme altaren voor de tempels geslacht werden. Het lezen van de vorm van de lever en de ligging van de andere organen was een vak apart voor deskundigen. Heel de kilometers lange ommuring is er ook nog. Laat de plaatjes voor zich spreken, zeker die gemaakt met de drone. Ineens zie je van bovenaf bij de waterpoort hoe die in elkaar steekt maar ook de geërodeerde kade rechts waaraan schepen met hun boeg werden afgemeerd. Als extraatje de prachtige afbeeldingen op de binnenwanden van een uit elkaar gehaalde grafkist.

Een beetje overhaast uit Paestum naar Pompeii verkast. Naast de area sosta, heerlijk gelegen op nog geen 100 meter van het strand met helder zeewater, was iets louncherigs. Gewoon een open lucht disco waar men van 10 uurs ‘s-avonds tot in kleine uurtjes helemaal los ging. Van slapen kwam maar weinig. Hoe al die Italianen dat deden, is me een raadsel gebleven, zij gingen er niet van door. Even was ik bang hier in een gelijkluidende omgeving te zijn terecht gekomen. Maar het is meegevallen en het lange, vrije weekend zit er op. Raar eigenlijk dat in zo’n katholiek land Hemelvaartsdag helemaal niet gevierd wordt, evenmin 2de Pinksterdag. Donderdag werd hier de oprichting van de republiek in 1948 herdacht.

Gisteren zondag naar Herculaneum gegaan. Klein maar fijn. Bedolven onder maar liefst 20 meter as en puimsteen en wat er verder uitgestoten wordt bij een uitbarsting van de Vesuvius. Voor de vergelijking: Pompeii slechts bedekt met een laag van 5 meter. Vanuit m’n caravan zie ik het totaal onvoorspelbare monster liggen. In de uitgegraven stukken stad zijn gelukkig maar weinig slachtoffers aangetroffen. De voorboden van de eruptie, een serie aardschokken, deed zowat iedereen vertrekken. De meeste doden zijn gevallen bij Herculaneum, pal aan de kust. Men denkt dat deze mensen vast zijn komen te zitten doordat er onvoldoende schepen waren om ze naar veiliger oorden te brengen. Door de straten lopen van zo’n spookstad en binnen kijken in de huizen heeft wel wat. Net als een paar jaar geleden op Sicilië in Gibellina dat vrij recent nog in 1968 werd verwoest door een aardbeving. Het schijnt rond Vesuvius nog steeds onrustig te zijn. In een apart museumpje waar een gevonden boot staat tentoongesteld, zijn wel heel bijzondere maatregelen getroffen om uit elkaar geschud te worden, te voorkomen.

Tot slot op veler verzoek een selfie van uw trouwe correspondent zwetend aan dit epistel in zijn mancave.

Vertaling latijnse spreuk Publius Syrus: Men vindt het geluk eerder dan men het behoudt

Fas est et ab hoste doceri

Maandag 23 mei

Druk geweest met een verhaaltje in elkaar te draaien; had het er een beetje bij laten zitten. Normalerwijs probeer ik elke dag wat aantekeningen te maken. Al schrijvende merkte ik dat ik dringend even terug moest naar de basilica S. Maria etc. Geen geschikte foto’s gemaakt die het voormalige badhuiskarakter recht deden. Aan pompeuze inrichting/aankleding is in wezen niets veranderd. Wilde ook nog wat meer weten over de lijn die schuin dwars over de vloer loopt. Het is een meridiaan die om 12 uur ‘s-middags door de zon via een klein gaatje ergens hoog in het gewelf uitgelicht wordt op een specifieke plaats met de dan geldende sterrenbeelden en belangrijke sterren. Ik hoop dat ik het goed uitleg. Zag toen iets wat ik eerder over het hoofd had gezien. Een slingerwerktuig van Galilei (bijgesloten infopaneel maakt hoe en wat goed duidelijk).

Vanuit mijn area sosta (rustplaats) 6 of 7 km zuidwaarts gegaan om een indruk te krijgen van wat me te wachten staat. Nou dat valt bar tegen. Begon met 2 km kasseienstrook, van die Belgische, ingeklemd tussen hoge muren. Daarna werd het weidser maar niet veel. En tombes ho maar, hier en daar een onooglijk stompje.

Dinsdag 24 mei

Was er net zo snel weer vanaf als destijds aangeschaft. Het ging om een laptop die ik 3 jaar terug op Sardinië kocht omdat die ik bij me had, het begaf. Prima apparaat, niets op aan te merken maar… een Italiaans toetsenbord. Een ramp, de letters staan wel op dezelfde plaats maar niet de symbolen, punten en komma’s. Daar ben ik nooit overheen gekomen. Dus maar teruggebracht naar Italië waar ie thuis hoort. Afgegeven bij Sint Paulus binnen de muren. Leek me gepast, zelfde naam als de kerk in Rotterdam zelfde bezoekersgroep: vluchtelingen al dan niet met papieren.

Zou de Via Appia net zo’n aantrekkingskracht hebben als er geen bomen zouden staan? Het is maar een vraagje. Van de imposante graven moet je niet hebben; die zijn uiterst spaarzaam, wel meer dan gisteren. Op 12 km gekomen, een dag hard werken. Met een tussenstop van een paar uur om de villa van de familie Quintili te bekijken. Hadden voor zichzelf een badhuis à la Caracalla. Nou ja een pietsje kleiner. Verder beschikten het optrekje over een eigen theater met honderden zitplaatsen en een wat piccolo amfitheater.

Woensdag 25 mei

Ben mijn geheugen kwijt; bijna 1 terabyte maar liefst. Had net een back-up van m’n foto’s gemaakt met de SSD-schijf, netjes ergens anders opgeborgen en nou heb ik geen idee meer van waro. Alles al overhoop gehaald, nergens te vinden. Geprobeerd logisch na te denken, blijkt niet m’n sterkste kant. Heb er gelukkig niet van wakker gelegen en ben gewoon weer op stap gegaan. Maximaal geprofiteerd van de kortingskaart La Mia Appia. Gisteren bemachtigd na halsbrekende toeren in de berm van een 4-baanssnelweg. Niet veel anders dan fietsen in de stad, eigenlijk. Langsrijdende Carabinieri lieten me zonder kommentaar dwars door de verkeersstroom heen manoeuvreren, moest 2 maal oversteken. Een andere oude via de Via Latina heeft veel goed gemaakt. Hier echt mooie tombes.

Donderdag 26 mei

Allejezus wat is het heet, al dagen. Ver over de 30º. Met de moed der wanhoop me naar het park van de aquaducten begeven. En dat was het dan voor vandaag. Het ‘project’ Via Appia maar gelaten voor wat het is. Oh ja, had nog een afspraak bij de kapper om half 7; zie er weer gesoigneerd uit.

Vrijdag 27 mei

Moest en zou naar Tivoli, staat het enorme (buiten)paleis van Hadrianus. Hij is er weinig geweest, het was een reislustige persoon die zijn beste vriend verloor in de Nijl, verdronken. Had Yourcenar er niet een lijvig boek aan besteed? Niet haar beste werk, geef mij maar Hermetisch zwart. Toen ik er aankwam zonk me de moed in de schoenen. Uren dwalen in de brandende zon, ik zag het niet zitten. Op naar de kust. Daar moet het beter uit te houden zijn. Kon het natuurlijk niet laten. Onderweg even stil gestaan bij de oude Romeinse stad Norba van ruim vóór Chr., nog uit de republikeinse tijd, dus voor de keizerlijke omslag na Julius Caesar. Stadsmuren bestaande uit zgn. cyclopische rotsblokken duiden op een veel oudere geschiedenis. De drone maakte hier weer net het verschil, vergelijk zelf. Heb er uiteindelijk ook maar de nacht doorgebracht.

Zaterdag 28 mei

Dan eindelijk de kust, de zee, thalassa riep het huurlingenleger van Xenophon op terugreis naar Griekenland. En de gelukkige winnaar is San Felice Circeo. Ben bang dat de hele kust er zo uitziet. Een geplastificeerd dorp met kilometers strand, enkel parasolletjes in het gelid. Is iedereen levensmoe? Is dit het hoogste genot? En een smerig zeewater, bah. Niet gek dat de hekken rond het buitenhuis van keizer Domitianus stevig op slot zaten. De keizer die iedereen graag wilde vergeten. Compleet paranoïde maar wel de vormgever van veel wat we nu nog kunnen zien van het oude Rome. Die hekken vormde natuurlijk geen enkel beletsel om er binnen te treden. Had me de moeite kunnen besparen. Al eerder vroeg ik me af wat archeologen nou eigenlijk willen om een breder publiek te interesseren. Je bouwt wat na dat een indruk geeft van hoe het er uitgezien zou kunnen hebben. Maar een doolhof met halve meter hoge muurtjes dat is toch totaal oninteressant? Zelfs als doolhof… Het toiletblok was echter een verademing. Koning keizer admiraal zaten ze hier allemaal naast elkaar?

Zondag 29 mei

Al mijn voorbereidingen van de reis waren puur inhoudelijk van aard. Hielden geen rekening met de weerbarstige, dagelijkse praktijk. Dacht dat het hier in de zomer heet zou zijn. Daarnaast is de kuststreek totaal uitgepond. Was gewend altijd wel ergens een beetje aardig plekkie te vinden voor de nacht ende vermaak. Dat is hier schier onmogelijk. Sta nu bv. op een betonnen vlakte, een parkeerterrein waar des zomers flink in de buidel voor wordt getast. Nu nog helemaal leeg, wel met een voordeel: bijna geen muggen! Zal me erbij moeten neerleggen voortaan aan te schuiven op een area sosta camper. Viel toch best mee in Rome… Kreeg zelfs een hand van m’n Spaanse buren toen ik daar vertrok.

Vertaling latijnse tekst Ovidius: Het is goed ook van zijn vijanden te leren

Errare humanum est

Maandag 16 mei

Naar het oorspronkelijke Tarquinia gegaan. Maandags is gewoonlijk een off-day, musea e.d. dicht. Op een paar plekken zijn delen van de stad bloot gelegd. Een tempel, een mithreum (waar nog volop aan gewerkt wordt) en stuk ommuring met stadspoort. Echt voor de liefhebber.

Mithras was een uit Perzië geïmporteerde god die voor vooral populair was onder militairen. Gaf een goed groepsgevoel met een ingewikkelde initiatierite in 7 stappen. Bijeenkomsten vonden veelal ondergronds plaats. Afbeeldingen doen het ergste vermoeden.

Dinsdag 17 mei

Tarquinia komt op de wereld erfgoedlijst voor vanwege het grote aantal van binnen beschilderde graven. Dat was verre van gebruikelijk. Merkwaardig dat ze juist daar zo goed de tand des tijds hebben doorstaan. De afbeeldingen – voorzover ik er een redelijke foto van heb kunnen maken – tonen het afscheidsritueel. Een nogal vrolijke bedoening met muziek en dans en lekker eten. Grafvelden liggen altijd buiten de stad. Nu ook, maar dan wel in het nieuwe Tarquinia, op een heuvel tegenover het oude.

Woensdag 18 mei

Ik voel me bijna bezwaard dat ik nog steeds aan het strand San Giorgio sta. Lijkt wel of ik telkens een reden bedenk om niet weg te hoeven. Maakte me al een paar dagen zorgen over de kwaliteit van de accu’s in de caravan. Als te veel tegelijk afgenomen werd (denk aan het opladen van van alles en nog wat), valt de LED-verlichting uit. Een duidelijk signaal dat de batterijen op zijn; zitten er ook al heel wat jaren in, aangeschaft destijds op mijn reis naar Turkije. Bleek niet eenvoudig een nieuw stel te vinden. De oude uitbouwen en nieuwe ervoor in de plaats zetten, was een klus van Hercules-achtige proporties. Wat wegen die krengen zwaar, zeker als je ze ook nog op schouderhoogte moet tillen. Maar het is voor elkaar gekomen. ‘s-Avonds met de drone gaan vliegen. Voor het laatst meer dan een half jaar geleden mee gespeeld, was duidelijk te merken. Kwam thuis met ultrakorte filmpjes. Dacht dat ik foto’s had gemaakt. Dat moet dus over. Werd geïnspireerd door het prachtige beeld van de 2 paarden die gevonden zijn bij de tempel Regina in het oude Tarquinia. Zo’n lokatie verdient een overview.

Donderdag 19 mei

Nog een dagje strand d’r aan vast geplakt. Ter compensatie naar de termen van Trajanus bij Civitavecchia geweest. Dit keer geen zwavelhoudend maar licht radio-actief water. Ook heel gezond. Terzijde: had me vergist voor wat betreft de kerncentrales vlakbij, waren gas gestookt. In de site is veel energie gestoken om er wat van te maken. Had zelfs een laconicum, een uit Sparta overgewaaide vorm van sauna. Jammer dat er helemaal niemand langs komt; ik was van de week de eerste. Vorige week 2 Spanjaarden. De tent werd bewaakt door een eenzame student weg- en waterbouw; zat lekker met z’n neus in de boeken. Tijd zat… Zat duidelijk om een praatje verlegen.

Vrijdag 20 mei

Vandaag afscheid genomen van de Etrusken in Cerveteri. Een necropool met een twist, nergens zoveel uitgehakte of gebouwde, ronde grafheuvels bij elkaar. Over de Etrusken bestaat nog veel onduidelijkheid. Hun kerngebied was Etrurië. Spraken een taal die geen Indo-europese oorsprong heeft; waar vandaan wel is totaal onduidelijk. Misschien zou hun genetische afkomst wat inzicht kunnen verschaffen. Helaas, dat wijkt niet af van de omringende landstreken in Italië, bleek recentelijk. Hadden als schrift merendeels het Griekse alfabet overgenomen maar schreven het van rechts naar links.

Zaterdag 21 mei

In Rome aangekomen na geprobeerd te hebben in Ostia aan de kust een plekje te vinden. Helaas heel Rome ontvluchtte in het weekend de metropool vanwege de hitte. Het schijnt echt veel warmer te zijn dan normaal en de vooruitzichten zijn dramatisch voor een holbewoner. 34º wordt voorspeld! Vond een betaalde plek op 5 minuten fietsen van het Colosseum vandaan, 50 meter naast de Via Appia antica. Geen camping maar een area sosta camper, alleen water en elektra. Mooier kan toch niet. Heb de toegestuurde, verontrustende artikeltjes uit de krant over beroving van wat Nederlanders, die in oud-romeinse uitrusting de Via Appia naar Brindisi wilden gaan belopen, ter harte genomen. Eind van de middag ten volle benut. Eerste meters over de Via Appia afgelegd. Een hartstikke drukke sluipweg… De beloofde lardering met imposante graven valt tot nu toe wat tegen; zijn onbenaderbaar achter enorme hekken. Iets voor de drone? Een blik in het badhuis van Caracalla geworpen. Onvoorstelbaar groot, helemaal kaalgeplukt qua aankleding, wisten de pausen wel raad mee.

Zondag 22 mei

De fiets is een uitkomst in de stad. Gaat zo veel sneller dan lopen. De routeplanner op m’n stuur staat overigens wel op lopen. Modus fiets houdt veel te veel rekening met de verkeersregels… Richt m’n aandacht niet zozeer op bekende highlights als Colosseum, Pantheon en Vaticaan. Fiets er een beetje om heen. Levert wat andere keikjes op. Zie hoe wonderbaarlijk het voormalige theater van Marcellus (een half Colosseum) is omgetoverd tot woonresort.

Of de uiterst sobere entree van de Basilica S. Maria degli Angeli e dei Martiri (denk hoedster van de engelen en martelaren). Binnen één barokke toestand. Had pas veel later door dat de kerk het verbouwde badhuis van keizer Diocletianus is. Mannetjes staken elkaar naar de kroon met dit soort prestigeprojecten. Ik denk dat het er toen nog bombastischer uit zag. Dat lot dreigt ook de vermoorde filmer Paolo Pasolini te wachten staan als plannen voor een soort mausoleum werkelijk worden. Op het heetst van de dag in 2 musea doorgebracht. Niet dat dat veel uit maakt. Het was daar ook bloedje heet. Is Romeinse kunst gewend… Moet eerlijk bekennen dat ik niet alles heb bekeken. Was gewoon té veel. Maar ik heb veel op de gevoelige plaat vastgelegd, dus wie weet.

Vertaling latijnse tekst Cicero: Vergissen is menselijk

Curae leves loquuntur, ingentes stupent

Maandag 9 mei

Norchia: graven zij groter maar minder in aantal dan in Castel d’Asso. Onbevredigend gevoel aan over gehouden. Niet alles gezien, de mooiste tombe Lattanzi gemist. Had nog 500 meter verder moeten lopen, nou ja lopen over wat eens een hillfort was. Je moet echt stevig door je oogharen naar al die tombes kijken om enige indruk te krijgen van hoe het er heeft gezien. Daarom maar een sfeerimpressie als toelichting. Gratis water/poep-plaats onderweg naar Norchia was nog niet open. Dan maar naar net zo een in Tuscania. Was niet van plan dat stadje aan te doen, een geluk bij een ongeluk. Tuscania was een regelrechte verrassing, een prachtige, middeleeuwse vestingstad. Het stikt er van de kerkjes, bijna allemaal goed op slot. Twee romaanse mag ik echt niet missen, voor morgen dus. Interessante tombes zijn gesloten, voor onderhoud… Kijken of er nog wat te regelen valt in het archeologische museum, ook voor morgen.

Dinsdag 10 mei

De prima vera is uitgebroken, een nieuwe lente een nieuw begin. Stralende dag. De kerken bezocht. 8ste eeuw Romaans oorspronkelijk, regelmatig verwoest door aardbevingen, wat er nu staat is 12de eeuws. Gevels met een heel verhaal. De symbolen van de 4 evangelisten gelijk aan de 4 windrichtingen (naar oud-Egyptische traditie) flankeren het grote ronde venster. Boven de hoofdingang, alleen voor feestdagen, de maagd Maria met kind in het midden, links de vlucht naar Egypte en de kindermoord door Herodus – bent u d’r nog? – en rechts het lam Gods. De poort wordt bewaakt door wie anders dan Petrus met sleutel en Paulus met papyrusrol vanwege zijn vele vermanende brieven aan de zeer weifelachtige, eerste Christenen. Wie kan dat allemaal straks nog doorvertellen over het rijke roomse leven?

Geprobeerd iemand te vermurwen om een van de vele necropoli rond Tuscania te openen. Mocht niet baten. Doodzonde want dan krijgt al dat prachtigs – grafkisten naar Grieks model, latere fase na de urnen van vorige week – in het museum ook een plaats. Wel mooi op tijd om alsnog een middag aan het meer van Bolsena door te brengen.

Woensdag 11 mei

Vandaag weer niemand op mijn pad tegen gekomen. Behalve dan die ene boer die het hek voor me los maakte, om me doorgang te verlenen over zijn erf. Sprak net als bijna alle Italianen die ik tot nu toe trof, geen woord Engels. Verbaas me erover, zelfs niet in de musea. Rond Blera stikt het van de graven. Heel veel bekeken lopend en op de fiets. Wat me het meest is bijgebleven zijn de restanten van een oude romeinse weg, de Via Claudia. Overal in de rotsen uitgesleten karrensporen en twee bruggen. Die hebben de tand des tijds weten te overleven. Dat betonnen geval – van het type Genua – zeker niet. Je vraagt je af hoe ze toentertijd met karren over die weg trokken. Moet wel imposant geweest zijn. Al die bont gekleurde graven en geen struweel die je nu het uitzicht erop bijna altijd ontneemt.

Donderdag 12 mei

Je gaat je vanzelf als een Italiaan gedragen… ‘s-Middags moet je echt even pauzeren, gewoon te heet. Rara wat deed ik vanmorgen. Juist, een necropool, die van San Giuliano. Me beperkt tot de 10 geoormerkte graven. Was al een wandeling door geaccidenteerd terrein van enkele uren. Arme Belg, vrouw en zoon waren afgedaald en zouden in minuut of 20 wel weer terug zijn; dat hadden ze gezegd. Zelf kon ie niet mee, te wankel op z’n benen en pas 77 jaar oud. De andere duizend overgeslagen, nou ja bijna. Zal toch net die ene unieke bij zitten… Eigenlijk konden geen enkele meer tippen aan die die ik in de aanloop toevallig zag. Twee van het type tumulus. Een grote ronde, uitgehakte heuvel met daarin een of meerdere grafkamers. Zijn ouder dan de tombes, gewoon een gat in de rotswand met daarachter een kamertje met 2 bedden links en rechts en aan het hoofdeind een schap voor de grafgiften.

Vrijdag 13 mei

M’n fiets krijgt het wel voor z’n kiezen; vandaag zat ie opnieuw klem met de dissel van de caravan. Had er een fotootje van moeten maken, was geen gezicht. Stond midden op de weg, kon geen kant meer op omdat de luchtslangen waren afgescheurd. Daardoor blokkeren de remmen van de caravan. Na de fiets te hebben bevrijd snel de slangen afgesneden en opnieuw bevestigd. Twintig minuten later kon ik weer verder, alle boze blikken trotserend van passanten. De fiets heeft het overleefd, wonder boven wonder.

Na een kort bezoekje aan een piccoli museumpje en een lommerrijke wandeling over weer een ander grafveld, vond ik het tijd om verkoeling te gaan zoeken. Overdag is het hier al bijna 30º. Ben naar de kust gereden, moet daar toch in Tarquinia zijn. Heerlijk water. Hopelijk geef ik vanavond geen licht, zag even verderop een kerncentrale staan.

Zondag 15 mei

Het is wel genoeg zo, twee en halve dag zee zon en ledigheid. Teintje donkerder en weer een boek uit. En ook nog gekookt, zoiets ja, met op de achtergrond de gezusters Kate & Anna McGarrigle. Mijn vakantiemuziek bij uitstek, draai ik thuis nooit.

Vertaling latijnse tekst Seneca: Lichte zorgen zijn spraakzaam, zware stom

Contra felicem vix deus vires habet

Maandag 2 mei

Een beetje rommeldag, nog wat restjes bij elkaar gezocht rond Cortana. Musea zijn immers dicht. Publiceer ze maar niet in gedachte de opmerking van de smid, die ik vroeg waar ik in godsnaam de romeinse villa kon vinden: “Komen ze uit de hele wereld voor langs bij mij…”. Voor het graf van Pythagoras maak ik een uitzondering. Het is helemaal z’n rustplaats niet. Hij woonde een tijd in Croton Zuid-Italië. Vandaar de verwarring.

De bodem van de vriezer begint in zicht te komen. Al de meegenomen diepvriesmaaltijden van de keuken Enroute -hoe toepasselijk- van de Nico Adriaan Stichting zijn op. Overgestapt op net zo overheerlijke pasta’s vongole met extra fruti di mare. Begin van lange reeks, ben ik bang… Afgewisseld met paella.

Qua weer zijn de voorspellingen misschien wel uitgekomen maar ook met een buitje en donkere wolken blijft het hier altijd zonnig!

Dinsdag 3 mei

Tour de force. Drie musea in 3 verschillende stadjes en een catacombe. Heel gepuzzel om ze op één dag tegelijk af te werken. Allemaal andere openingstijden en een siësta van heb ik jou daar. Het is gelukt. 9 uur vertrokken en om 5 uur weer thuis. Niet heelhuids, linker achterspatboord is bij een manoeuvre losgeraakt. De tweede keer al. Spatlappen hangen zo laag dat bij achteruit de stoep oprijden ze met de wielen worden meegetrokken en de hele kast afrukken. Maar niet getreurd, de dag heeft een prachtige collectie urnen opgeleverd. Daar passen we toch allemaal wel in? Zo de eeuwigheid in, daar teken je toch voor.

Woensdag 4 mei

Verplaatsingsdag naar Orvieto via Perugia. In de ochtend provisorisch het spatbord teruggeplaatst,

Donderdag 5 mei

Eindelijk de beloofde regen. Dacht een paar dagen vakantie te gaan houden aan het meer van Bolsena. Mooi niet, slecht weer houdt nog dagen aan. Er ligt een enorme depressie op de Middellandse zee rond Sardinië. Zonder aanhanger op en neer naar Bolsena gereden. Op de opgraving van de Etruskische stad Volsinii hadden ze vergeten het gras te maaien, onkruid stond een halve meter hoog. Doorweekt paar schoenen aan over gehouden; hadden waterdicht moeten zijn. De (petr)oliestelletjes maakten m’n dag weer goed, samen met een prachtige troon.

Vrijdag 6 mei

Vandaag dan toch naar de necropool van Orvieto ; gisteren was ie oggi helaas dicht. Het lijkt sprekend op een klein dorpje. In de vierkante huisjes zit binnenin nog een huisje met een puntdak. Sobere inrichting, slechts 2 banken. Boven de deur staat wel duidelijk vermeld wie er begraven is, in een soort Grieks dat van rechts naar links gelezen moet worden. De twee musea vlak bij de Duomo leverden niets nieuws op dat het vermelden waard is; te veel van hetzelfde.

Volgende bestemming is Viterbo. Tussenstop in nowhere bij de resten van de Romeinse stad Ferento. Het skelet van het theater en wat badhuis zijn blootgelegd. Er ligt nog een hele stad te ontdekken, was eens groter dan Rome. Bouwsel bestaat uit een bonte mengeling van natuursteen en tichels. Was vroeger niet te zien omdat alles bekleed was met marmer. Een paar honderd meter hoofdstraat, de decumanus, loopt achterlangs, vol met karresporen. Tweede paar wandelschoenen zeiknat.

Zaterdag 7 mei

Nacht doorgebracht vlakbij de opgraving. Mooi uitzicht over het omringende heuvellandschap. Staalgrijze luchten, in de verte rommelt het. Bij 75 ben ik gestopt met tellen. Er komt geen eind aan de necropool Castel d’Asso. Heb niet van elk graf een fotootje gemaakt. Dus wees niet bang… Neem zelf een kijkje een zo’n graf: https://www.projecttuscia.com/home/castel-dasso/. Jack bleek evenmin weerbestendig. Foei toch ANWB. Het archeologisch museum van Viterbo laat alle wetenswaardigheden uit te buurt de revue passeren en had een verrassing in petto. De restanten van een strijdwagen; de 2 trouwe viervoeters waren gelijk maar mee begraven.

Zondag 8 mei

Nog een rondje gemaakt over de necropool van Castel d’Asso; had er een paar vergeten. Als dagafsluiting, meer late avond, een thermaal bad genomen. 54º en het stonk vreselijk naar zwavel. Voelde me even een beetje Romein; rondom de poeltjes liggen nog muurresten van wat eens een heuse spa was. Het trekt de hele dag tot laat mensen laat. Net als een paar jaar geleden in Ourense Spanje; daar was het ook gratis en voor niets maar veel sophisticater. Sommige mensen staan er met de camper, gaan meerdere keren per dag! Moet goed zijn gelet op de gemiddelde overleeftijd hier. Alhoewel zouden zij zich aan zoiets gewaagd hebben?

Vertaling latijnse tekst Publius Syrus: Tegen een gelukkige is ternauwernood een god bestand

Zaterdag 23 april

11 uur vertrokken uit Zuidland. Had er een paar dagen gestaan aan de Bernisse om proef te kamperen. Een van de avonden daar was wat uit de hand gelopen… Vandaar een dagje later dan gepland. Gekozen voor de route over België/Frankrijk; korter en goedkopere benzine, wel tol. Nergens noemenswaardig oponthoud onderweg gehad.

Zondag 24 april

Verder, blik op oneindig, radio aan, Simeon ten Holt op, alle partituren achter elkaar. Korte file voor Gotthard-tunnel. Overgang Zwitserland/Italië een ware kultuursjock Wat een verschil met het gepolijste Zwitserland.

Overnacht op de parking van Fidenza village, ziet er van buiten uit als een soort klooster. Kon er pas na negenen ‘s-avonds terecht toen alle bezoekers, gepakt en gezakt, waren vertrokken.

Maandag 25 april

Italië viert vandaag bevrijdingsdag, einde WO II. Zag her en der kransen bij herinneringsmonumenten. Gestopt bij beeltenis vliegenier, een Braziliaan… Nooit geweten.

Was onderweg naar Monte Bibele, etrusko-keltische bewoning. Plek zelf niet bezocht, had te veel voeten in de aarde. Stond eerst bij verst afgelegen entree. Daarna pas de hoofdingang gevonden.

Overnacht op een camperplaats in Pianoro, geen waar genot, vlakbij een aanpalende spoorlijn.

Dinsdag 26 april

Tevergeefs geprobeerd Kainua in Marzabotto te bezoeken. Pas donderdag weer geopend. Alsnog Monte Bibele aangedaan. Het was er een drukte van belang. In aanwezigheid 99-jarige Amerikaanse oorlogsveteraan werd een kleine plaquette geplaatste ter herinnering aan een net daar gevallen kameraad in de aanval op de laatste Duitse verdedigingslinie. Dus nog na de beruchte Gustav-linie, die van Anzio en Monte Cassino.

Bewoningssite opgeleukt met voorbeeld woningen. Net iets te weinig om een beeld te geven van hoe het leven er was. Grote necropool nabij met heel veel vondsten. Niet geweten dat deze te zien waren in het museum vlakbij in Monterenzio, jammer.

Niet weer een onrustige nacht afgewacht, verkast naar rivierbedding van de Reno bij Marzabotto. Par4night is toch wel een heel handige app om zo’n plekkie te vinden.

Woensdag 27 april

Fiets beschadigd, in de knel gekomen met koppelstuk caravan. Linker cranck verbogen, fietst ongemakkelijk. Natuurlijk net niet de goeie maat steeksleutel bij me…

Ondanks de motorondersteuning viel het me tegen een steile berghelling op te rijden. Zelfs in boost-stand. Was bekaf na een paar 100 meter 30%(?). Meer schakelen merkte ik vandaag. Niet voor niets 11 versnellingen op achterblad.

Donderdag 28 april

Dan eindelijk Kainua, echt een stad geweest. Elk woon-insula (woonblok) bestaat uit tegen elkaar aan gebouwde, enorme woningen; woonde iedereen zo riant? Het aardigst was een stukje van oost-necropool buiten de stadspoort en het museum. Kinderen worden hier al gewoon gemaakt met wat history vermag. Je kan ze niet jong genoeg laten kennis maken met overwoekerde plattegronden. Het nut van de zonneschijf waarmee de noordzuid-as van de aarde kon worden bepaald, zegt veel over waar de mensen van toen mee bezig waren. Leg dat maar eens uit…

‘s-Middags van de zon genoten in een rivierbedding vol keien. Water was wel erg koud, toch niet kunnen laten. Had ook in Zuidland me al te water begeven, was heerlijk!

Zitten dubben, nog een mooie dag hier of vertrekken. Vertrokken naar een plekje aan de Arno in Montelupo. Klinkt mooier dan het was. Bleek ook niet een echt handige uitvalsbasis te zijn om de omgeving te verkennen. De Autostrada naar Florence maakte haar oude faam overigens weer helemaal waar. Eén rechte lijn dwars door de aardkorst met fantastische kilometers en kilometers lange tunnels, driebaans. Dat is niet overal zo hoor. De stad gelaten voor wat die is, mijn missie ligt elders.

Vrijdag 29 april

Anderhalve kilometer steil omhoog naar Pietramarina. Krijg het fietsen steeds beter onder de knie. Lage versnelling en met boost-ondersteuning vloog ik de berg op. Vreet de accu binnen de kortste keren leeg maar who cares de terugweg is freewheelen.

Pietramarina is een versterkt oppidum, bovenop een heuvel. De contouren van de vestingmuren zijn goed te zien. Wordt nog volop aan gewerkt; wordt geheel aan je verbeelding overgelaten, alles was met witte lappen afgedekt. Voor de sfeer dan maar. Nabijgelegen heiligdom (rots met uitgehouwen trap) ziet er op een plaatje imposanter uit. Toch op veel mensen grote indruk nagelaten gelet de vele inscripties. Nog tijd over voor een middagprogramma. Naar Artimino. Een museum met in de buurt Etruskische graven. Mooi niet dus, alleen in de ochtend open. Had het kunnen/moeten weten. Morgen in de herkansing.

Zondag 1 mei

Begin op stoom te komen. Stond gisteren al om half 10 te trappelen voor de deur van het museum. Daarna vlug door naar 2 graven/tombes met beperkte openingstijden. En vervolgens -natuurlijk weer boven op een heuvel langs een pad waar zelfs m’n fiets niet uit de voeten kon- een heus grafveld met 5 graven als gekooide tijgers bij elkaar. Om 2 uur weer thuis, snel nog wat zon. Komende week wordt alleen maar regen verwacht.

Vandaag zondag doorgereden naar Cortona, zo’n prachtig middeleeuws dorpje waar Italië het patent op heeft. Ongelooflijk wat voor schitterende spullen in de graven uit de omgeving zijn gevonden en in het museum tentoon gesteld worden. Zeker als je bedenkt in wat voor vervallen staat deze verkeerden.

Afgelopen week tijd zat gehad om veel te lezen. De kinderen van het klooster (Sandrine Destombes), De lichtwachters (Emma Stonex) en De repair club (Charles den Tex), allemaal van harte aanbevolen voor liefhebbers van het spannende boek, gratis bij mij verkrijgbaar op aanvraag.

Je kan elke foto aanklikken, dan verschijnt ie groot in een nieuw venster, is de toelichting ook leesbaar.